karaozu.com  |
Feb 29 2012 1:18 PM |
| KARAOZU YORESEL SOZLUK (Bu kelimeler sadece Karaözü’de değil pek çok yöremizde de kullanılmaktadır. ) ( A ) Aba; 1. Babanne, Anne, abla 2. Yünün dövülmesiyle elde edilen keçeden yapılmış kalın ve kaba kumaştan yapılan giyecek, çoban giyeceği Abara: 1 Su argı 2 Karın anlamında da kullanılır (Abarası büyük) Acer: Yeni Aflah (Aflak): Anlayışı kıt olan akılsız budala alık Ağa: 1. Baba, Abi, 2. Köyün varlıklı insanı Ağartı: Süt ve süt mamulleri. Rengi beyaz olan süt ve sütten yapılan yoğurt, peynir, ayran gibi mamullere verilen genel ad Ağcalıh (Ağcalık): Yapılan işler karşılığında verilen bahşiş Ağmah (ağmak): Eskiden At arabası, eşek arabası üzerindeki İnsanların çoğunluğunun bir tarafa doğru yığılması Ağmannamak (ağmannamah): Taşınmakta olan yükün dengesini kaybederek bir tarafa sarkması, kayması, dengesinin bozulması Ağnamak (ağnamah): hayvanların yerde kaşınması, yuvarlanması Ağu: Zehir Ağuz (Ağız): Yeni doğum yapmış hayvanın ilk sütü, ağız sütü diğer sütlere rağmen biraz daha katı ve besleyicidir Aha: İşte Ahdaraç (evraaç): Sacda pişirilen ekmeği döndürmeye yarayan, el genişliğinde ince tahtadan yapılmış boyu yaklaşık bir metre olan alet Ahışmak (ahışmah): Birbirine kavuşmak, karışmak. Koyun kuzu birbirine ahıştı. Ahmın: Gübre olarak kullanılmak üzere kurutulmuş hayvan dışkısı Ahren: Aynı yaşta olan, yaşıt Ahraz: Sağır dilsiz kimse Ahren: Aynı yaşlarda olan, yaşıt Alaamsame: Gökkuşağı Alaca: 1.Yer iğimi tezgâhında, iki ayrı renk ince eğrilmiş yün ipten kare kare desen verilerek dokunan yüklerin üzerine örtmek için kullanılan perde. 2.Bahçe kapısı, tahtalar yan yana getirilerek parmaklık şeklinde yapılmış kapı Alaçlamak ( alaçlamah ) İhtiyarlık havasına girmek , yaşlanmak, dengesi bozulmak Alaf: 1. Ateşin alevi, 2. Hayvanların kışlık yemi Alafirik: Olgunlaşmaya yüz tutmuş üzüm, ekin, domates vs. Alağız (alağaz): Boşboğaz, lüzumsuz konuşan Alasevi: Gelişigüzel, ulu orta Alatahmin (alattahmin): Tahminen, yaklaşık olarak Alay etmek: Dalga geçmek Alayı: Hepisi Alaz: Ateşten yükselen alevler, Ateş rengi Alengirli: Gösterişli, süslü, püslü Aleyçik (alayçık): Bağlarda içerisine sığınmak için yapılan HUYMA benzeri toprak dam Bulut çöktü Karaözü’nün dağına, Zarar verdi bostanıma bağıma, Sel yürüdü “aleyçiğime” evime Allahtan bulasın git karabulut. Aşık Işık Alıtalı: Kötürüm, zayıf yapılı, hastalıklı hayvanlar için kullanılır. Alnının çatı: Alın ortası Anadut: Ekin demetlerini arabaya koymaya, harmanı aktarmaya yarayan üç, dört çatallı araç. Angıt (angut): Anlayışı kıt, aklı az Annaç: Karşı dağ yamaçları, karşı taraf Anormal: Normal olmayan, kafasız, işe yaramayan Araya gitmek: Boşa gitti Arhaç: Davar sürülerinin gece vakti yattığı uygun dağ yamacı Arık (arıh): Zayıf, çelimsiz (Arığın şeyi zabına kalkar) Arıstah: Tavan Ark (hark): Bağ, bahçe sulamak için açılan küçük toprak su yolu. Arsınma (arsınmak): Arlanmak, utanmak Asartmak (asartmah): Başarmak Asaya: Eğilmek, başı önüne eğmek “Asaya başımı yudum” Asbap (Astap) : Elbise, çamaşır, giyecek Aş: Yemek Aşık: Kemiklerde eklem parçası, oyun aleti Aşık oyunu (aşıh oyunu): Eskiden kuzu ve oğlakların dizinden çıkarılmış kemik parçasıyla (aşık) oynanan bir çeşit oyun Aval: Aptal Avara: İşşiz, güçsüz, boş gezen Avhalamak (avhalamah): Sıkmak, ovuşturmak, güçlü olanın zayıf olanı boğmak için yaptığı eylem Avrat: Bayan eş Ayahcak (ayakcah): Tahta merdiven Ayamak (ayamah): Kollamak, gözetmek, işin zorundan korumak “Bunu ayadı şunu irdedi” Aygırsak (aygırsah): Eşek ve at dişilerinin çiftleşme dönemine girmiş hali Ayıkmak (ayıhmah): Kendine gelmek, farkına varmak Aymaklamak (aymahlamah): El ile karıştırmak, avuçlamak Ayrık otu (ayrıh otu): Daha çok ekilmeyen yerlerde, sınırlarda, bakımsız yerlerde biten işe yaramayan, buğdaygillerden, ince uzun yapraklı bir çeşit yabani bitki. Azap: Mevsimlik, günlük her işi yapan ırgat Azap tutmak (azap tutmah): Fakir ailelerin çocuklarının ya da kimsesiz kalan çocukların Varlıklı aileler tarafından karın tokluğu, kışlık yiyecek karşılığı ya da ufak bir ücret karşılığında çalıştırılması. Azat: Serbest bırakma (hürriyetine kavuşma) Azık (azıh): Tarlaya, bahçeye çalışmaya gidenlerin orada yemek üzere yanına aldıkları yiyecek Azıtmak (azıtmah): İstenmeyen kedi köpek gibi hayvanları evden uzak bir yere götürüp bırakmak, kaybetmek |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:18 PM |
| ( B ) bacı: Küçük kız kardeş badıç: Baklagillerde danelerin içinde bulunduğu kapcıklı, kavuzlu kısım. bağcak (bağcah): 1.Çoban gece uykuda iken sürü uzaklaşmaya çalışırsa çoban uyansın diye bir ucu sürünün en güçlü koyununa bir ucu ise çobanın bileğine bağlanan örülmüş ip bürük, bağcık, 2. Eskiden takılan önlüklerin bele bağlanan kısımları 3. Çıtlık otundan kirmen şeklinde yapılmış bir alet olup, ayağın üst kısmına bağlanan ve tırpanla biçilen otu ileri iterek deste haline getirmeye yarayan bir tür alet. Babalı boynuna: Vebali, günahı sana (Yemin şekli) bakhele, (bahele): Birebir konuşmalarda hitap şekli. Beni bir dinle gibi. bakraç (bahraç): Genellikle 1-3 litre hacminde yapılan kulplu kap. Stilin küçüğü. baldırcan: Patlıcan, domates (göğ baldırcan) banmak (banmah): Yufka ekmekten bir parça koparıp yemeği yufka ekmekle yemek. bastıh (Pestil): Kaynatılarak koyulaştırılan pekmezin bez üzerine dökülerek ince bir tabaka olarak kurutulmuş hali. batman: Sekiz kilo gelen ağırlık birimi başbacı : Elebaşı, bir işi yapan öncü kişi başını bağlamak (başını bağlamah: Nişanlamak, söz kesmek bayah (bayahtan): Az önce, biraz önce bayır : zengin, varlıklı olmak (Olan büyür, yoksul bayır, sen olmayanı kayır) bazlama: Kalın sac ekmeği beh beh: Beğenerek göstermek (Beh beh şuna bak ne kadar güzel) bek: Sert, sağlam, pek beleki: Yapılması istenilmeyen hareketleri gerçekleştirmeye çalışan kişilere söylenen tehdit niteliğinde bir sözü. “Sıkıyorsa yap da görelim” anlamında kullanılan bir sözcük belemek: Sarıp sarmalamak, Çocuğu kundağa sarmak bellemek: 1- Öğrenmek, 2- Bağ veya bahçenin bel küreği ile kazılması işlemi beleş: Bedava bellilik: İşaret berk: Yarı katı halde olan, sert, sıkı berkinme: Bir işi yapmamak için direnme, inat etme berkitmek: Sıkılaştırmak, gevşekliğini gidermek beter: Daha kötü bezi: Hamur yumağı. Ekmek ya da mantı yapmak için hazırlanan hamurdan uygun büyüklükte koparılıp, iki avuç arasında yuvarlak hale getirilen hamur parçası Bezir yağı: Izgın denilen bitkinin tohumu alınır. Bu tohum, SETEN denilen ve buğday çekmeye de yarayan iki taş arasında önce ezilir sonra keçi kılından yapılan torbalara konulur. ezilmiş ızgın tohumunun konulduğu torbanın mengenede sıkıştırılması sonucunda çıkarılan yağa bezir yağı denir. bıçkı (bıçgı): Testere bıdılık (bıdılıh): Kısa, tombul bıldır: Geçen yıl bırçak (bırçah): Mercimeğe benzeyen kırmızı taneleri olan hayvan yemi olarak kullanılan bir çeşit bitki bırçalık (burçalıh) (bırçalıh): Yumru şeklindeki kökü topraktan çıkarıldıktan sonra soyularak yenilen bir bitki bıtırak (bıtırah): Genellikle kurak topraklarda yetişen, bodur yabanıl ot olup bu otun dokunana sıvanan yuvarlak, mercimek büyüklüğündeki dikeni. bibi: Hala bicik: İnek yavrusu (inekten inek olur adı bir bicik adamdan adam olur adı bir çocuk) bilik: Civcivin cinsiyeti belli olmaya başlayınca ki haline denir. Civciv ile piliç arası hali. (küçükten büyüğe sırasıyla, civciv, bilik, piliç, tavuk) binit: Binilecek hayvan ya da taşıt. birçala (biçala): Bir ara, kısa bir an (bir çala ona benzettim) birem birem: Azar azar birteğim: Azıcık, az miktarda bişi: Bezir yağında kızartılmış hamur bişirik: Toprak damların tavanları yapılırken 50-60 cm aralıklarla kalın güdükler atılır. Güdüklerin üzerine yarnak, yarnakların üzerine de ot ve sap artıkları döşenir. Döşemeyi kapatmak için, saman karıştırılarak özel hazırlanmış çamur dökülür. Buna bişirik denir. bişiriğin kenarları örülür. üzerine ince bir kat daha çamur sıvanır. Çamurun üstüne de çorak (su geçirmeyen toprak) dökülerek loğlanır. Biz: eskiden Köşgerlerin ayakkabı dikerken kullandıkları büyük iğne bocu: Köpek boduç: Bakır, toprak, naylon vs. yapılan küçük su kabı, Naylon bidon boğnamak (boğnamah): Kalın odunları kısa kısa keserek, küçük parçalara ayırmak boruh: Kök ve kök kısmına yakın gövdesi odun gibi yakacak olarak kullanılan boz renkli bir bitki bostan güzeli: Bostanlarda biten koyu kırmızı renkli yabani bir bitki. bostan: Sebze bahçesi, kavun karpuz bahçesi (Kaba bostan) boyunduruk (boyunduruh): İki öküzün boynuna asılan yük çekmeye yarayan tahta alet. bozulatmak (bozulatmah): Acımasızca davranarak karşısındakini yalvartmak, pes ettirmek. böğür: Yan taraf, vücudun yan tarafı böğürce: Fasülye böğürmek: İnek, öküz gibi bağırmak börtletmek: Lahana, üzüm yaprağı gibi sarılarak yenilen yiyecekleri sarmadan önce kısa bir süre haşlamak bre: Ey, hey anlamında breh breh: Beğenme, övünme, şaşırma ünlemi. Vay vay vay, vay be nelere kadirmiş gibi. bualma: Bunalmak bucak (bucah): Bük düzlüğü (Bakır bucağı) burhanak (burhanah): İstenmeyen kalabalık (bir sürü burhanağı başına topladı) buymak (buymah): Üşümek bük: Dönemeci olan yol, dolanılan yer büngüldemek: Suyun kaynak yerinden patlayarak, kaynarmışçasına çıkışı büzütmek: Üşümekten doğan büzülme hareketi |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:17 PM |
| ( C ) cağ: Örgü şişi. Beş kısa şişten oluşan, ucu genellikle kekmerli olan çorap örmeye yarayan şişlerin her biri. cahal: Ergenlik dönemine girmiş cahil kişi calaz: Mısır bitkisinin kurumuş olanı carı: Çabuk, hızlı, acele cebelleşmek: Mücadele etmek, tartışmak ceğet (çeğet): Köşe, bucak celep: Canlı hayvan alıp bir süre besleyip canlı olarak satan ve bu alışverişten geçimini sağlayan kişi. cenefe: Zayıf, çelimsiz kişi cerek: 8 – 20 metre uzunluğunda ince ağaç, uzun sırık ceyran: Elektrik cıbır: Zayıf, fakir, ince yapılı (cıbır itin biri) cıdırlı: Sinirli, ( ağam da bir cıdırlı ki kuyruğundan kıl aldırmıyor.) cıldırdamak (cıldırdamah): Çıtırtı halinde ses gelmek, ses çıkarmak. cılga: Dar keçi yolu cılk (cılh): Çürük (yumurta cılh çıktı) cılız: Zayıf, bakımsız cımcılık (cımcılıh): Çok ıslak, sırılsıklam cıncık (cıncıh): Cam kırığı cıncıkgülle (cıncıhgülle): Misket cıngıl (Cingil): 1.Üzüm salkımının küçük parçalarının her biri, üzüm salkımı 2. Kazanların her iki yanında bulunan metal kulp (Cıngıllı kazan) cıngırdak (cıngırdah): Hayvanların boynuna ses çıkarması için asılan bir nevi zil cırcır: Fermuar cırıl: İbikli, dıtdıdıt diye öten, yabanda bulunan, kolay kolay tuzağa düşmeyen boz bir kuş. Karaözü'de de bulunan Cırıl kuşu kendisine bir tuzak kurulduğunda tuzağın başına gelir ve " ibiğim hak için burda bir düzen var" dermiş ve tuzağa düşmezmiş. cırıt: Hızlı yürümek cırmak (cırmah): Sıkıyı görünce kaçmak cırnah (cırnak): Tırnak cıscıbıldak (cıscıbıldah): Soyunuk, üzerinde kıyafet olmayan cıvık (cıvıh): Katı olmayan, sert olmayan cızlevet (cızlavut): Eskiden kullanılan içi astarlı siyah lastik ayakkabı cibilliyet: Karakter cibindirik: Sineklik cicik: Meme cifi: Gözü açık, hareketli ciğergah: Yardımsever, şefkatli, candan cimcik: 1-Bir şeyi baş parmakla işaret parmağı arasına sıkıştırmak, bir çimdik tuz. 2-Çimdiklemek cirbik (cirbit): Gözdeki çapak, kir coruh: Gelişemeyip küçük kalan, büyüme bozukluğu olan coşuşmak (coşuşmah): Mutluluk duyulan bir olaydan sonra coşarak birbirine sarılmak, kutlamak culfalık (culfalıh): Kilim dokuma tezgâhı culuh (çuluk): Hindi cücük: Kuş, tavuk yavrusu. Civciv ( Ç ) çakıldak (çahıldah): Koyunların kuyrukları altındaki yünlerine yapışan pislik. çakşak (çahşah): 1.Kaygan arazi, 2. Hurda, kullanılmaz çalgı: Garamıh, yılgın gibi dikenli bitkilerden yapılan daha çok ahır ve harman gibi büyük çöplerin bulunduğu ortamı süpürmeye yarayan çalı süpürgesi. 2. Müzik aletlerinin genel adı. çalık (çalıh): Eli veya ayağında özür bulunma hali çalkama (çalhama): Yoğurda su katılarak kaşıkla karıştırmak suretiyle yapılan ayran çaltak ( çaltah ): Yürürken ayağı birbirine dolanan, ayağı yere takılan, tökezleyen çaman (Çemen) : Çaman otunun tanelerinin değirmende çekilmesi ile elde edilen çaman ununun içerisine sarımsak, kimyon, toz kırmızıbiber ve su katılarak yapılan, ekmeğe sürülerek yenilen bir çeşit yiyecek. Pastırmanın dışındaki bulamaç. çam bardak: Eskiden su taşımak amacıyla genellikle çamdan içi oyulmak suretiyle yapılan kulplu su taşıma kabı. çanak (çanah ): 1. Düven sürerken öküzlerin gübrelerinin sürülen ürüne düşmemesi için tutulan, çam bardağın yukarıdan aşağıya doğru bölünmüş yarısına denir. 2. İnek, kedi, köpek gibi hayvanların yiyeceğinin konulduğu yal kabı. çandı: Tavan çapak (çapah): Göz iltihabı sonucu kirpik diplerinde biriken kir çapıt: Bez parçası çapili: Çap yapılı, yamuk çarpana: Kara kuru görünüşlü, çirkin çaşarat: İşe yaramaz, perişan, eli ayağına dolaşan kişi anlamında kullanılır. çatal: İki veya daha çok kola ayrılan değnek çaygara: Irmak ve akarsu kenarına içerisine su biriksin diye biraz derin açılan yalak, çukur. Eskiden biriken suyu içerlermiş. çebilik çalmak: Alkışlamak çebik: Alkış, iki eli birbirine vurarak ses çıkarma çebiş: Keçinin üreyecek olgunluğa gelmiş 2 yaşındaki yavrusu, keçi adayı oğlak. Yavrulayanlara Keçi denir. (Küçükten büyüğe sıralı Oğlak, çebiş, Keçi) çeç: Tığ savrulduktan sonra ortaya çıkan buğdaya denir. çedene: Kendir (kenevir) tohumu çeğmel: Arı sepetlerindeki bal peteklerini dışarı çıkarmak için kullanılan ucu çengel biçiminde eğilmiş demirden yapılmış bir gereç. (Kaşı çeğmellenmiş gözün üstüne) çelik: Baklagilleri ölçmek için kullanılan yaklaşık 4 kg malzeme alabilen bir ölçü kabı çelpeşik: Karışık, dolaşık, bozuk çeltek: Çobanın yardımcısı küçük çocuk çemkirmek: Yaşça büyük olanlara karşı diklenerek laf söylemek çemremek: patolon gibi uzun paçalı donların paçasını yukarı sıyırma çene: 1. Binanın dış yüzeyinde bulunan Köşe başı, 2. Altlı üstlü dişleri taşıyan ve ağzın açılıp kapanmasını sağlayan parça. çente: Çanta çer: Kötü hastalık çerçi: Boncuk, kumaş, lamba camı, üzüm gibi şeyleri eşek üstünde köy köy gezerek satan kişi, seyyar satıcı çeten: At arabası ya da kağnının; kenarları dayak (ağaç) ile yükseltilip, yükselen kısmın kenarına kilim sarılarak, Saman vb şeyleri taşımak için tasarlanan römork benzeri kısmı. çıkı (çıhı): kese, bir beze sarılarak düğüm atılmış küçük bohça ( bir buldun iki istiyon, altın buldun çıhı istiyon) çıkıldım (çıhıldım): Gereğinden fazla, çakılı dolu, iyice doldurulmuş çıngı: Birbirine vurulduğunda kıvılcım çıkartan sert taş çıpgı: Kamçı gibi esnek, ince, uzun çubuk çıralık (çıralıh): Tenekeden huni biçiminde yapılmış, içinde gazyağı ucunda fitil bulunan ilkel bir aydınlatma aracı çırtma: Salatalık, kabak gibi sebzeleri bıçakla vurarak küçük parçalara ayırma çıtı: Kuru, zayıf. çıtkı (çıtgı): Kat kat poşu bağlamak, üst üste elbise giymek durumunda bir altta kalanın bir parmak kadar görünen kısmı (Kadınlar poşularını çıtgı çıtgı bağlamış) çıtlık (çıtlıh) : 1. Taze iken yeşil ot olarak yenilen, bir buçuk metreye dek uzayabilen, dalları kırılınca acı süt çıkartan, yıllık yabanıl bitki 2.Çekirgeye benzeyen sıçrayan bir böcek çeşidi. Siyah renkli olanlarına kara çıtlık deniliyor, 3. Düğünlerde oynarken başparmağı ortaparmak üzerinden kaydırarak "çıt" diye ses çıkarmak suretiyle yapılan hareket (çıtlıh çalarak oyna) çiğdem: Zambakgillerden, türlü renklerde çiçek açan, kökü yenilebilen çok yıllık yumrulu bir kır bitkisi çiğremek: Tiksinmek, İğrenmek çildirim: Dere kenarında yetişen yenilebilen yabani bir ot. Dereotu. çilingir: Sarat’tan ufak gözenekli bir Halbur çeşidi.( Gözenek boyuna göre Küçükten büyüğe sıralanırsa, HALBUR, ÇİLİNGİR, SARAT) çimmek: Yıkanmak, banyo yapmak. çisilemek: Hafif hafif, ince ince yağan yağmur çitil: Küçük ağaç fidanı, çalı çırpı çizi: Eğimli yerlerde suyun eğime dik yönde erozyona zarar vermeden uygun bir hızda akmasını sağlamak için gerek bel, kazma ve kürekle, gerekse pullukla açılan toprak suyolu, çona: Dengesiz, beceriksiz, dikkatsiz, özensiz (Çona çona durmak) çorak (çorah): Çok tuzlu. Çorah toprak demek iyileştirilmesi en zor tuzlu toprak demek olup bitki yetişmesi hemen hemen imkânsızdır. çot: Eli, kolu sakat olma hali çotul: Sırası bozuk, düz olmayan çöğdürmek: İşemek çökelek (çökelik): Yağı alınmış, küpe basılmış, yutulması zor yağsız bir peynir. çömçe: Kepçe çöp: Çok küçük ağaç dal parçaları çöplek: Ocakların tutuşturulmasında kullanılan yanabilen ufak çer çöp çörten: Toprak damlarda biriken suların aşağıya akması için damların kenarlarına yerleştirilen tahta oluk. çörtlemeyin: Çömelerek oturma çul: Kilim çuvaldız: Çuval ağzı, heybe, kilim dikmede kullanılan iğneden çok daha büyük ve kalın bir araç. Büyük iğne çüğür: İğde bitkisinin dikeni çüş: Eşeklerin durması için söylenen söz çüt: İki, çift anlamında olsa da genelde Çüt’e yada Çift’e gidiyom derken aslında iki hayvanın çektiği tek bıçağı olan aletle tarla sürmeye gittikleri ifade edilmektedir. |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:16 PM |
| ( D ) dadanmak (dadanmah): Alışma, uylama. dafar: Etki, tesir. (Ne edersen et dafar etmez.) dağza (daza):Teyze dahanesi gün: Yarın değil öbür gün değil sonrasındaki üçüncü gün, ileri tarih (Bugün buğday kaynattık dahanesi gün de değirmene gideriz) dalak (dalah): Karakovan arı sepetlerinden Keski yardımı ile bozulmadan çıkarılan daire şeklindeki bal peteklerine denir. dalamak (dalamah): Tahtakurusu, sivrisinek, arı, ısırgan otu vb. nin insan tenine zarar verdiğinde meydana gelen şişkinlik, kaşıntı ve kızarıklık hali. dalazlamak (dalazlamah): Patates gibi sebzelerin ufak ufak doğranıp, az yağ konularak biraz kavrulmuş hali. dam: Topraktan yapılan evlerin üst kısmı, teras damizlık (damızlıh): Yoğur, peynir mayası danalama: Eller ve izler üzerindeki duruş biçimi, dana pozisyonunu almak darıcan: Sulak yerlerde biten, çabuk üreyen, iri uzun yapraklı yabanıl ot. davar: Koyun daylak (daylah): Eşek olamamış sıpa daza: Teyze dede: Büyük, ata, Büyükbaba dedes akalı (dedesahalı): Kendiliğinden yetişen ince uzun yapraklı yenilen bir tür bitki dek:1.Kadar (ölünceye dek dövmek). 2. Rahat, düzgün (dek dur) dek durmak (dek durmah): Haylazlık, Yaramazlık yapmamak, düzgün durmak dekmik (tekmik): Tepik demir omça (demir omca); kurak yerlerde yetişen, yarım metre ya da daha az uzunlukta olan, küçük yapraklı, odunsu bir bitki. Eskiden odunun yakacak olarak bilinmediği dönemlerde, Kökünden sökülerek yakacak olarak kullanılırmış. depboydan: Birden bire, damdan düşer gibi, aniden depcik: Toprağı bellemeye yarayan aletin (BEL) toprağa daha kolay girebilmesi için metal kısmının üstüne gelecek şekilde belin sapına geçirilen ve ayak ile basmaya yarayan ağaçtan yapılmış kısmı. depik (tepik): Tekme deve dikeni: İki metreye dek boylanabilen, dikenli iri yapraklı, pembe çiçekli, otsu yıllık bitki. deve geğirten: Kurak topraklarda yetişen, sarıçiçekli, dikenli, yıllık yabanıl ot. devlüküsü (Dahanesi gün): Üçüncü gün. Yarın değil, öbür gün değil dahanesi gün devlüpsüz: Düzensiz devrisi gün: Sonraki gün devşinmek: Bir şey yapacakmış, bir şey verecekmiş gibi kıpırdamak, hareket etmek deyyus: Kötü adam, erkeklere hakaret etmek için kullanılır dığalak (dığalah): Yuvarlak, (dığalahlı köfte) dıhız: Herhangi bir şeyi kapasitesinin üzerinde doldurmak, içine konan şeye dar gelmek dımıtmak (dımıtmah): Oturduğu herhangi bir yerde uyumak dıngıldamak (dıngıldamah): Gevezelik etmek, çok konuşmak dırdıbıh: Sorunlu, peşi sıra sorun getiren (arkası dırdıbıhlı) dırıl: Gömlek veya şilte yüzü yapmaya yarayan, kötü dokunulmuş, çizgili deseni olan bir cins pamuklu kumaş. dısdıhlamah: Araya sıkıştırmak, sokuşturmak dıvrak (dıvrah): Kıvrak, kibar. Üstüne uygun kıyafet dibek: Sohu diğdirmek: Suyun bir delikten fışkırması diğremek: Suyunu çekmek, ıslaklığını kaybederek kurumaya yüz tutmak dikelmek: Karşı koymak dilbezek: Tatlı dilli, konuşkan dilik: Dilinmiş, yarılmış dinelen: Ayakta duran dirgen: Harman yerinde kullanılan sapı ağaçtan ucu demirden iki ya da üç çatal olarak yapılmış alet dirlik: Huzur. Baş dinçliği, gönül rahatlığı diş etmek: Ekin biçildikten ve deste yığıldıktan sonra tarlada kalan birikintiler tırmıkla toplanır. Toplanan sapların tırmık dişinden çıkarılarak yığın üzerine atılmak üzere sıra sıra diş diş kenara konulmuş hali. doluhmak (doluhmah): Gözleri dolmak, ağlayacak duruma gelmek dombalak (dombalah): Takla, başının üstünden kendini öbür tarafa atmak döküntü: Dökülecek kadar kötü, işe yaramayan dölek durmak (dölek durmah): Ağırbaşlı, uslu, ağır davranışlı olmak. döş: Bağır, göğüs döşek: Yatak döşürücü: Dilenci döşürmek: Dilenmek dulda: Rüzgar almayan kuytu yer duluh:Kulakların önü, altı ve arkasında bulunan kısım. dulunmak (dulunmah): Aşmak, batmak (güneş dulundu) dutak (dutah): Ocaktan sıcak yemek tencerelerini indirmek için kullanılan dikilmiş bez parçası dutanah: Güvence dürmeç: Yufka arasına peynir, çökelik gibi katık konulup dürülmesi düve: Dana'dan büyük inekten küçük dişi sığır. Düve yavruladıktan sonra inek olur. Aynı yaşta Erkek sığıra ise TOSUN denir. düzek: Düzgün, düzenek |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:16 PM |
| ( E ) ebe: Anneanne, babaanne ebesilli: Athırsızı, kötü, fena, kaşarlanmış ecik: Az, azcık ede: Abi, kardeş eğel: Evlenme yaşı gelen kızın babası evindeki gelin olmaya hazır durumu eğer (Eyer): At'ın üzerine konulan meşinden (Deriden) yapılan palan. Atın üzerine çıkabilmek için eyerin yanlardan aşağıya doğru uzanan ve ayak basmaya yarayan kısmına ÖZENGİ denir. eğiç: Tandırdan ekmek çıkarmaya yarayan ucu eğri uzun demir eğiş: Birbuçuk karış uzunluğunda ince saplı, ucu üçgen şeklinde yassı ve keskin olan, hamur leğeninden hamur kesmeye yarayan demir aparat. eğleşmek: Yavaşlamak, beklemek ehtaç: Muhtaç eke: Her şeyi bilecek yaşta olan, aklı eren, görmüş geçirmiş, tecrübeli ekşili: Maya katılarak akşitilmiş hamurdan yapılan, yufka ekmekten biraz daha kalın açılmış ekmek. elbirci: Konuşulan konuları hemen başkalarına ileten, laf taşıyan, müzevir elbis: Örümcek El değirmeni: Üst üste konulmuş, birbirinin aynı iki yuvarlak taştan oluşur. Bu taşların altta kalanı sabit, üstündeki ise hareketlidir. Yükseklikleri altı yedi santimi bulur. Çapı yarım metre kadardır. Üst taşın tam orta yerine altı yedi santim çapında delik açılmış olup buradan içerisine bulgur koyulur. Üst taşın en dış kenarına yakın yere beş santim çapında bir delik daha vardır ki buraya yarım metre yüksekliğinde yuvarlak ağaç bir sap takılır. Bu sap üst taşı döndürmeye yarar. Taş sağdan sola çevrilerek döndürülür. Çevirme işi oturarak yapılır. Alt taşın orta yerinde beş santimetre çapında bir delik daha vardır. Bu deliğin taş hizasına kadar olan kısmına sıkıca bir çam ağacı yerleştirilmiştir. Ağacın tam orta yerine onbir on iki santim uzunluğunda altılık bir demir çubuk parçası çakılır. Buna "Fisik" denir. Yedi sekiz santimi ağacın içinde, üç dört santimi de üst taşın orta boşluğuna gelecek şekilde düşünülmüştür. El taşının (El değirmeni) esas beynini teşkil eden dönmeyi kolaylaştıran ve taşı ayarlamaya yarayan kısmına "Germicek" denir. Sert ağaçlardan "kirmen" kanadı biçiminde, orta yeri altılık demirin geçeceği genişlikte deliktir. Üst taşın alt yüzeyinin orta yerine "germiceğin" oturacağı şekilde oyularak yapılmış bir yatak vadır. Germicek alt taşın ortasındaki "Fisiğe" geçirilir. Üst taşın yatağı da germiceğe denk getirilecek şekilde iki taş üst üste bindirilir. Üst taş germiceğe bastığı için sağa sola sapmaz. Kolay döner. Böylece taş kurulmuş olur. Değirmen taşının artanından ya da eskilerinden yapılır. Her evde bulunmaz. Köyün ortak malı gibidir. elefetsiz: Yüzsüz, patavatsız. elefte: Orda burada gezen kadın. Aralık kadını elleham (elleğam): Herhalde, galiba elleşmek: Dolu çuvalı iki kişinin birbirlerinin bileklerinden tutarak birlikte kaldırması ellik: Tahıl hasadı zamanı, buğday biçerken parmaklara geçirilen ağaçtan içi oyularak yapılan tutacak, parmaklara takılan alet. em: İlaç emeyarar: İşe yarar, emeyaramaz, işe yaramaz emme: İyi. (emme ettin: iyi yaptın) emmi: Amca endez: bir işi yapmak için gerekli olan araç gereç enemek:1- Hayvanların erkeklik bezlerini burarak ya da çıkararak erkekliğini gidermek, İğdiş etmek (tosunu öküz etmek, tekeyi öveç (üveç) etmek), 2- Kuzuların, koyunların, keçilerin kulağını biraz keserek işaret koymak enik: Köpek yavrusu enikmek: Sakinleşmek entari: Kadınların tek parça olarak giydikleri elbise eringeç: Tembel, üşengeç erinmek: Üşenmek, erişte: Yumurtalı hamurdan ince ince kesilerek yapılıp sacda kavrularak yenilen ev makarnası eserli: Gel git akıllı, hemen sinirlenen esik: 1. Çukur, 2. Bir kabın üst kısmının tam doldurulmayarak noksan bırakılması. essah: Sahi, gerçek eşgi: Ekşi eşik: Kapı girişinde bulunan, içeriye toz, su girmesini engelleyen hafif yükseklik evcimen: Ailesine, evine bağlı, dışarıda gözü olmayan, ev işlerinde becerikli kadın evelik: Özellikle derelerde, nemli yerlerde çokça yetişen, yayvan yapraklı, yenilebilen bir bitki evla: İyi evlek: Arazi ölçü birimi. Dönümün dörtte biri. evlik: Eskiden yiyeceklerin bozulmaması için mutfak malzemeleri ve araç gereçlerin konulduğu, evin en serin yeri. evsin: Avcıların av beklerken gizlendiği yer, sığınak, kovuk. ezel: Başlangıcı belli olmayan önceki zaman ( F ) fer: Derman ferfana: Eskiden başka eğlence olmadığı için odalarda bulunan insanlar iki gruba (takıma) ayrılır, bu oyunu karşılıklı oynarlar. Beş – sekiz tane fincan alınır, ters çevrilir, altına bir yüzük konulur. Yüzüğü bir grup saklar, öbür grup bulmaya çalışır. İkincisinde gruplar değiştirilir. Saklayan takım bulmaya, bulması istenilen de saklamaya geçer. Bu iş beş – yedi ya da dokuz defa tekrar edilir, hangi takım daha fazla bulduysa o galip ilan edilir. feriştah: En yüksek, en iyi, en güçlü. (feriştahı gelse beni vazgeçiremez). feyl: Karakter, davranış, huy fırdolayı: Çepeçevre fırlanmak (fırlanmah): Dolanıp gelmek firavun: Dalavereci, dönek firez: Ekin biçildikten sonra tarlada kalan tahıl kökleri firimek: Kurumaya yüz tutmuş firik: Yarı olgunlaşmış, olmamış buğday (Kelle firik) fişek: Yayık içerisine sokularak Yoğurt yaymaya yarayan uzun saplı ucu geniş ağaç, yayık fişeği. (Yayığın boyundan daha uzun bir sapı ve bu sapa yayığın iç çapından biraz daha küçük çapı olan daire şeklinde ortası delik ağaç geçirilerek oluşturulur.) fitlemek: Bir insanı bir başkasına karşı dolduruşa getirmek folluk (folluh): Kümesin iç tabanının bir köşesi tavuk sığacak büyüklükte taş ve toprak ile örülerek yerden biraz yükseltilir ve içerisine saman konulur. Tavuğun yumurtasını bırakması için tas biçiminde hazırlanan yer forta: Çalım atma |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:15 PM |
| ( G ) gabıt: Kirli beyaz bir rengi olan pamuktan dokunulmuş kaba bir bez çeşidi. gada: Bela gafla: Kulağı duymayan, sağır gağrılmak (gağrılmah): Geriye yaslanmış gibi dik duruş, kaykılmak Gater (katar): develerin birbirlerinin arkalarından giderek oluşturdukları dizi. gah: Bazen, yeri geldiğinde gahıç (kahıç): Başına kakma, hatasını yüzüne vurma gahırdak (gahırdah): İç veya kuyruk yağının küçük küçük doğranarak kavrulması sonucu eriyen yağ süzülerek ayrıldıktan sonra kalan posası. galıç: Orak galıh (kalık): Evde kalmış, evlenememiş. gamga (kamga): Ağaçtan yontulmuş parça ganara (kanara): Boş zamanı çok olan, işsiz güçsüz boş gezen. ganıttırmah (kanıttırmak): Bir alet yardımı ile zorlayarak açmak gapcıh (Kapcık): Baklagillerin tanelerini içerisinde barından, kaplayan en üst kısmı. gardaş: Erkek kardeş garamet: Garez garıh (Karık): Bağ ya da bahçelerde sebze ekmek için ayrılan en küçük bölümler gaspen: Şakacıktan gatıh (Katık): 1,Yoğurt içersine bir miktar su konularak yayıhta yayılır ve yağı alınır. Yayılan ve yağı alınan ayran 2. Ekmeğe dürülüp yenilen, Zeytin, peynir, helva gibi yiyecekler.(Ekmeğine gatıh etmek) gatmer (katmer): Kalınca açıldıktan sonra içerisine tereyağı sürülerek tekrar topak haline getirilip yirmi cm çapında kalınca açıldıktan sonra saç üzerinde pişirilen yağlı ekmek gavurga (kavurga): Sac üzerinde kavrulmuş buğday. (genelde içerisine çedene katılarak kavrulur ve yenir) gaybet: Arkasından konuşmak gaygana (kaygana): Yağda yumurta gayım: Sağlam gaypah (kaypak): Sözünde durmayan, sözüne güvenilmez gazel: Kurumuş ağaç yaprakları gebermek: Kötü bir biçimde ölmek gebeş: Keçi yavrusu gebre: Hayvanları tımar etmeye yarayan kıldan yapılan kese gecgere (Gejgere): Ahırdan ahmın, tezek taşımak için yapılmış, iki kişi tarafından taşınmak üzere tasarlanmış dört kollu araç geçe: Herhangi bir yerleşim yerinin karşısı, karşı taraf, yaka. Ötegeçe gibi. gedik: 1. Tepe, sırt (gediği öte yüze aştı), 2. Eksik olan geleni: Tarla faresi gem: Atı yönlendirmek için ağzına takılan demir. Gem'in iki tarafına takılan kayışlar binici tarafından sağa sola çekilerek ata yön verilir. (Deyim: Gemini gev dur) gendime: Yarma ile yapılan bir çeşit yemek. Gergiye gelmek: Gerilmek, içine gereğinden fazla bulgur vb konulan çuvalın yırtılacak kadar gerilmesi germicek: El değirmenlerinde üst taşı ayarlamaya ve kolayca döndürmeye yarayan, kirmen kanadına benzer ağaçtan yapılmış hacat. Değirmen taşında aynı görevi yapan alete BALTACIH denir. gevelemek: Ağızda dolaştırmak, çiğnemek gever: Arktan tarlaya su taşıyan ince suyolu. Suyun akış yönünün değiştirildiği yer gevrek: Yufka ekmeğin sacda gevretilmiş hali. Yufka ekmek daha uzun süre korunabilsin diye sacda gevretilir, ihtiyaç duyulduğunda üzerine biraz su serpmek ve bekletmek suretiyle yumuşak hale getirilir. gıcarmak (gıcarmah): Gıcık olmak, kıskanmak gıdık (gıdıh): Çene altı gıcımık (gıcımıh): Yıkanmamış, elenmemiş buğdayın içindeki acı, siyah, sert küçük ot tohumu. gıcır: Yeni, taze gıdım gıdım: Azar azar gıhırdah: Kuyruk ve iç yağının ufak ufak doğrandıktan sonra kavrularak yağı alındıktan sonra kazanda kalan kısmı. gıldık (gıldıh): Davar dışkısı. gılgıç: İnce bacaklı gıllıgırıh: Ufak tefek, işe yaramayan gırah: Kenar gırıh: Gizli sevgili gırnap (Gınnap): Kendir ipinden yapılmış ince sicim, bir tür ip gısır (kısır): Kuzusu olmayan, yavrulayamayan küçükbaş hayvan, verimsiz gıvıltı: Anlaşılması zor düşük frekanslı ses, uğultu gıvış: Yemek yapılan bir çeşit ot gıymıh (kıymık): Ağaçtan yontulmuş iğne büyüklüğünde delici parça gicişmek: İçten içe kaşınmak gidik: 1.Oğlak, 2. Keçi yavrusunu çağırmak için insanların çıkardıkları ses. Tavukları çağırırken geh bili bili denildiği gibi. gocunmak (gocunmah): Gücenmek, alınmak godah: Kısa, bodur golcah (Kolcak): Ekmek pişirirken, koyun sağarken, iş yaparken kıyafetleri kirlenmesin diye kadınların kollarına geçirdikleri lastikli bez gom: Kalın değnek gonç: Çorabın ayak topuğundan yukarıda kalan kısmı gop: Koş goruh (koruk): Yetmemiş, olgunlaşmamış, gelişmemiş govdurma: At ya da eşşeği koşturma govulamah: Dedikodu yapmak goz (koz): Ceviz. (Örnek deyim: an beni bir gozunan da, o da çürük çıksın.) gusgun: Kürtün veya Palan'ın eşek sırtından düşmesini engellemek amacıyla örgü veya kayıştan yapılmış, kuyruğunun altından geçirilen bağ. (Gusgundan atma: Seninki boş konuşma, osuruktan laf) göbelek: Mantar göbüt: Üzüm çiğnemek, hamur yoğurmak için kullanılan iri ağaç tekne. göğ: Olgunlaşmamış, yetmemiş, yeşil göğermek: Morarmak göğünmek: İçten içe yanmak gölek: Toprak üzerindeki küçük su birikintisi gölük: Eşek ve atın çiftleşmesi sonucu doğan ama yavrulayamayan Yük hayvanı gövel: Önder, lider, tecrübeli, kılavuz. (örn:gövel ördek indi bizim göllere - Karacaoğlan) gövez: Aç gözlü, pinti gubarmak (gubarmah):Şişmek, böbürlenmek, Gururlanmak, kabarmak gubaşmah: Ellerinde bulunan malzemeleri birbirlerine verip almak, paylaşmak gumpur (kumpur): Patates gundah (kundak): Bebeklerin hareket etmeden uyumaları için sarıldıkları yaklaşık bir metre en ve boyunda etrafı dikilmiş bez gunnacı (kunnacı): Hayvanların yavrulamaya hazır hali, gebe hayvan gunnamah: Kedi ve köpeğin doğurması, yavrulamak gursah (Kursak): Kuşların, tavukların yemek borusu üzerinde bulunan, yiyeceklerin toplandığı torba biçiminde organ. guruluh (kuruluk): Hayvanların yattığı yerde yerin kuru kalması için yerlere serilen iri sap altlık. Ahırda bulunan hayvanların pisliği alınarak kapı önlerine serilir biraz kuruduktan sonra Yüzünün kurusu üzerinden alınır ve ocakta yakılır. guskal: lakap guşluh vakti (kuşluk vakti): Sabahla öğle arası guzlacı (kuzlacı): Yavrulamaya hazır dişi davar gübremek: Bitkiler için birden bire büyümek gübür: Çör, çöp gücük: 1. Şubat ayının ismi, 2. Küçük gücün: Zorlukla, zor biçimde. (Acın yatar gücün gahar) güdülemek: Ardına düşmek, kovalamak, ileri götürmek, sürmek, gütmek güğüm: Bakır, aliminyum gibi maddelerden yapılan, tek kulpu ve kapağı olan su taşımaya yarayan kap güllep: 1. Kapıda kullanılan ilkel menteşe, gümrahlaşmah (gümrahlaşmak): Serpilmek, hızlı gelişmek, güne bakan (güne bahan): İri sarıçiçekli, iki metreye dek uzayabilen, meyveleri kuruyemiş olarak yenen, ayrıca meyvelerinden yemeklik yağ üretilen yıllık otsu bitki. Ayçiçeği, Şemşamer de denir. güre: Cinsel dürtülerini bastıramayıp, yerinde duramayan, erkek isteyen dişi için kullanılan bir söz, sürtük. Hayvanlar için kullanılan benzer ifadeler: Boğasamış (İnek), aygırsamış (At,eşek), tekesemiş (Keçi), koçsamış (Koyun), gırmav olmuş (Kedi), kızansamış (Köpek) gürk: Civciv çıkarmak üzere yumurta üzerine yatmış, kuluçka dönemine girmiş tavuk gütmek: Kendisine emanet edilen canlıya sahip çıkmak, her hareketini takip etmek güzlük: 1. Olgunlaşmasına rağmen Tohum olsun diye tarlada tevek üzerinde bırakılmış hıyar. 2. Güzün doğan küçükbaş hayvan yavrusu. Güz kuzusu |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:15 PM |
| ( H ) hacat: Alet, el aleti haçen: Ne zaman habire: Sürekli, devamlı halbur (kalbur): Gözenekleri Çilingir’den daha küçük olan bir çeşit büyük elek (gözeneklerinin boyutuna göre Halbur, çilingir, Sarat) hallik (hellik): Duvar örerken araya sıkıştırılan, el içine sığacak boyutta küçük taşlar ham: Olgunlaşmamış hamlamak (hamlamah): Her seferkinden fazla iş yapan kişilerin iş bittikten sonraki gün kas yorgunluğu ve ağrı hissetmesi hamut: Araba koşumunda atların boyunlarına geçirilen, üstü meşin veya kilim ile kaplanmış ağaç çember. hangırdamak (hangırdamah): Gereksiz yere gülmek harar: Kendirden dokunmuş çok büyük çuval hasbihal: Samimi şekilde sohbet etmek, hasıda: Un ve sıcak suyu bir oklava yardımı ile karıştırmak suretiyle yapılan herle gibi cıvık olan ama yapılırken içerisine pekmez koyulan bir çeşit tatlı yiyecek. haşat: Darma dağın olmak, sağlam yeri kalmamak haşıl: Biraz tuz konularak kaynatılmış su içerisine su kaynarken un dökmek ve bir oklava ya da tahta kaşık yardımı ile sürekli karıştırmak suretiyle koyu bir kıvamda pişirilip, piştikten sonra tabaklara alınarak üzerine eritilmiş tereyağı veya sulandırılmış pekmez dökülerek yenilen bulamaç halinde bir yemek çeşidi. havlu: 1. Kapının önünde bulunan kenarı çevrilmiş üstü açık yer, avlu. 2. El yüz silinen kalın bez. hayhaşem: Alelacele hedik: Kaynatılmış buğday. hela: Eskiden kerpiç ve taşlarla evin dışına yapılan tuvalet, helbet (elbet): Tabi, elbette helke: Çeşmeden su getirmeye, süt taşımaya yarayan bakırdan yapılmış içi kalaylı su kabı, alüminyumdan yapılanları da vardır. hemi: Öylemi, gerçekten mi herif: Koca, evin erkeği herhal: Galiba herk:Sürülerek dinlenmeye bırakılmış tarla herle: Haşıl gibi un ve sıcak su karıştırılarak yapılan ama haşıldan biraz daha cıvık, muhallebi kıvamında olan ve üzerine eritilmiş tereyağı dökülerek yenilen bir çeşit yemek. herslenme: Kızma, sinirlenme heybe: Kilim yada halıdan yapılmış iki gözlü çanta. (tezgahta dokunan ortası boş iki ucunda iki göz olan sırta yada eşek sırtına atılarak bir şeyler taşımaya yarayan iki gözlü çanta) hezen: 6-7 metre uzunluğunda, çapı 50 cm den büyük genellikle ardıç ağaçların yüzleri soyulmak suretiyle elde edilen, bütün güdükleri taşıyabileecek kalınlıkta ve evlerin tavanlarının yapılmasında kullanılan ağaç gövdeleridir. hıla: YER İĞİMİ denilen alet aracılığı ile ince eğrilmiş yün ipten dokunan, toz geçirmeyen sert kumaş kalınlığında bohça, sofrabezi. Eskiden ekmek pişiren annelerimizin pişirdikleri ekmekleri dış etkilerden korumak için HILA içerisine sararlarmış. hıltan: Çatal iğne, filkete hırp diye oturdu: Tam üzerine uydu, kıyafetin ölçüleri vücut ölçülerine tam uydu hızmıh: Buğdayın yıkanması esnasında suyun üstüne çıkan çör çöp. Buğday içindeki ot tohumu, kapçık ve diğer yabancı maddelerin genel adı him: 1. Ev temeli. 2. Tarlanın sınırlarını belirleyen hendek hoğlamak (Hoğulamak): Üstüne yürümek, hücum etmek, saldırmak, koşmak holdur holdur: Üzerine geçirildiği şeye göre bol olmak, bol gelmek holluk (holluh): Kümes hayvanlarının yumurtlaması için oluşturulmuş oyuk. hombul: Üzüm bağındaki karık yüksekliği hoodur ha: Lades gibi bir oyun oynanır. Eğer karşı taraf “aklımda” demezse yenen taraf “hoodur ha” dermiş. Yani lades yerine kullanılan ve yendiğini belirten bir kelime. hopahop: Aniden karşı karşıya gelmek horanta (Küflet): ev halkı, aile, aile topluluğu horozibiği: İki metreye dek boylanabilen, genellikle dere yataklarında biten, koyu pembe renkli çiçekler açan, yıllık otsu yabanıl bitki. Horuç : Taş ile örülen duvarın taşlarının aralarında kalan deliklere, boşluklara denir. hot: uyluk kemiği hoyrat: Hesapsızca kullanma hozan: Uzun süre ekilmemiş, ot çöp bürümüş bakımsız tarla (tarla hozan olmuş) hökela: Ukalâ Höşürük: Sulu yara hurç: Heybenin büyüğü huyma: Üç tarafı ve üstü örtülü ama önü açık olan kerpiç yada taşla örülmüş bağ damı ( I ) ığralanmak: Sallanarak yürümek, Yürürken sükse yapmak ıhmak: Deve çöküşü yapmak. Diz çökme. ıpıldamak (ıpıldamah): Parıldamak (Sıvılar için, daha çok da su için parıldamak) ırah (ırak): Uzak ırgalama: Sallamak, sarsmak, ilgilendirmek ırgat: Tarlada çalışan işçi, amele ırsız: Arsız, huysuz ısmarıç: Sipariş ısmınmak (ısmınmah): Canı çekmek. ışgın: 1.Soyularak yenen kangal otuna benzeyen dikenli bir bitki, 2. Üzüm çubuklarının tabanından süren ince uzantılar. ızgın: Bezir yağı çıkarılan bir bitki tohumu ( İ ) ibicek: Kura, çekiliş (ibicek taşı) icar: Kiraya vermek, kiralamak içerlemek: Alınganlık gösterip üzülmek idare: 1. Gaz lambası, 2. Yönetim, yönetme iğ: 1.Yün ip eğirmeye yarayan bir alet. iğdiş etmek: Erkek hayvanları enemek. iğeşmek: Yarışmak, tartışmak, didişmek. ilenmek: Beddua etmek, Ah etmek ilik: 1-Düğme, 2-Kemik içindeki yağsı madde ilistir: İri gözlü madeni elek, kevgir illa: Muhakkak imremek: Yeni yavrulamış hayvanların yavrularına gösterdikleri aşırı şevkat intizar: Beddua etmek irdememek: Beğenmemek, istememek ireşberlik: Çiftçilik, tarımla uğraşma sanatı iskemle: Oturak işgillenmek: Şüphelenmek, şüpheye düşmek işlik: 1.Gömlek, 2.Demir atölyesi işmar: Göz etmek, göz kırparak işaret göndermek it gülü: Kırlarda, ekili alanlarda, özellikle buğday tarlalarında yetişen, iri kırmızı çiçekli yıllık bitki. Gelincik çiçeği. it dirseği: Göz kapağının üzerinde çıkan ağrılı sivilceye denir. Tedavi etmek için sarımsağı ezer sivilcenin üzerine sürerlermiş. it üzümü: Yol kenarlarında ya da çitlerde yetişen, yarım metreye dek boylanabilen, çok yıllık çalının önceleri kırmızı, olgunlaşınca kararan mayhoş meyvesi |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:14 PM |
| ( K ) kağnı: İki tekerlekli, tek parça ağaç tekerlekleri olan, dingili tekerlekle birlikte dönen ağaçtan yapılan öküz arabası kahan: Çapa kancık (Gancıh): 1.Hayvanlarda dişi, 2.Dönek, güvenilmez. kangal: Tarlalarda yetişen, geniş yapraklı otgillerden dikenli bir bitki çeşidi. Kara çalmak: Birini başkasına kötülemek, iftira atmak karadike (GARADİKE): Etin yağsız ve kırmızı olanı, yağsız kırmızı et karamıh: Dağlarda yetişen, yaklaşık bir metre boylarında bir çeşit çalı karnımkavak (garnımgavah): Süpürgecik otu büyüyüp yaşlandığında yolunup kenara yığılır ve bir iki gün bekletilir. Bu süre zarfında kökten çıkan süt hafif kurur. Kökten çıkan biraz kurumuş sütün koparılarak acısı gidinceye kadar ağızda çiğnenmek suretiyle sakız kıvamına getirilmiş hali, bir çeşit sakız kasnak: Kerpiç, tezek dökmeye yarayan, elek kenarına benzeyen tahta kalıp kayış (gayış): Kemer olarak kullanılan deri parçası, kemer kazayağı (gazayağı): Su kıyılarında kendiliğinden yetişen, yaprakları kaz ayağına benzeyen yenek bir ot. Su teresi. kazgıç (gazgıç): Burçalıh, navruz, çiğdem gibi bitkilerin kökünü topraktan çıkarmaya yarayan ucu sivriltilmiş değnek, Öküz çobanlarının kullandığı ucuna sivri demir geçirilmiş sopa keçeşmek: Hissizleşmek, Uyuşmak (organlar ve dokular için) kefiye: Kadınların başlarını ve omuzlarını örttükleri yünden dokunmuş ince örtü, atkı, şal. keh: Uçurum kenarı kekeç: Kekeme, takılarak konuşmak kekek: Gaga kekil: Alın üzerine gelen saçın kaş üzerine gelecek şekilde kesilmesi. Zülüf. kekmek: Kümes hayvanlarının gagalarıyla vurması, gagalamak. kekmer: Şiş, mil, olta ağzındaki çıkıntı. Örme aşamasında kolaylık olsun diye cağ - şişlerin uçlarına açılan gedik, çentik, kertik. kekremsi: Dil ucunu uyuşturan buruk, ekşimsi bir tad kele: Seslenme sözü keleş: Güzel, yakışıklı kelik: Eskimiş ayakkabı kemçik: Yamuk (kemçik ağızlı) kemçirmek: Kendisinden yaşça büyük olan insanların fikirlerine bağırarak karşı çıkmak, büyüklerine karşı sert ve kötü konuşmak kemirtlek: Gırtlak kepenek: Kelebek kepermek: Bulgur ve yarma yapılacak buğdayın, hafifçe nemlendirilerek tokmaklanıp kabuğunun kısmen ayrılmış hali kepmek: Toprak tavanların çökmesi kerme: Hayvan pisliği alınarak kasnağın içine basılır. Ayakla çiğnenir. Kalıp haline gelir. Çıkarılır ve kurutulur. Hayvan pisliğinin bu şekilde kurutulmuş haline denir. Yere düşmüş haliyle kuruyan hayvan pisliği. kerpiç: Balçık içine saman sapları karıştırılarak tuğla biçimindeki tahta kalıplara döküldükten sonra güneşte kurutulan çiğ tuğla. kertik: Çentik. Kesici bir araçla ağaç üzerine açılmış gedik, oyuk kertilmek: Böbürlenmek, kendini beğenmek, gururlanmak kertiş: Kertenkele kervankıran (kervangıran): Zühre yıldızı da denir. Yalancı Tan yıldızı. Sarı yıldız. kes: Dikenlerin doğranması ve kurutulması ile yapılan hayvan yemi kesmik: Mısırın taneleri ayıklandıktan sonra elde kalan odunsu kısım. Mısır koçanı. keşif: Mahkemede olan mal varlığının sınırlarını tespit etmek keşik: İş yaparken girilen sıra, bir işi sırasıyla yapmak. Bahar aylarında çoban tutuncaya kadar geçen süre içerisinde yeni doğan kuzuları köylülerin sırasıyla otlatması. keveke: Delikli, yiğni, yumuşak taş keven: Çoğunluk kurak tepelerde yetişen, yakacak olarak kullanılabilen, iğne yapraklı, sert dikenli bir bitki. kevgir: Üzeri delikli yemeği süzerek almaya yarayan büyük kaşık keyfeni: Nişan ve düğünlerde aşçılık yapan kimse kezek: Çapa ya da bel gibi araçların çıkardığı sıkışmış, kuru toprak kırfacana koymak (gırfanaca koymak): Sıkıştırmak, iki ayağını bir pabuca sokmak, ne yapacağını şaşırmak. kırklama (gırhlama): Çocuğun kırk gününü doldurmasıyla yapılan inanç gösterisi kırkma (gırhma): Davarların yününü keserek traş etmek kısga (gısga): Küçük soğan, soğan tohumu kip: Sıkı, sağlam kipirdemek: Göz kapağını hızlı hızlı açıp kapatmak kirkit: Kilim dokurken iplikleri sıklaştırmak için kullanılan ucu tarak şeklinde olan demir kirmen: Bir buçuk karış uzunluğunda ince sapı olan sapın aşağı kısmına doğru ( +) şeklinde kanat yerleştirilen yün, kendir eğirmeye yarayan ağaçtan yapılmış alet. kirtik: Küçülmüş ya da ufalanmış sabun parçası kiti: Niyeti bozuk olan, ordubozan, geçimsiz, dedikoducu, herkesin arkasından bir kötülük düşünen, fitne, fesat kişi kollu: Saz, kamış ya da ince dallardan örülerek yapılan, genellikle sapı olan, meyve, sebze, yiyecek taşımak için kullanılan sepet. kopuk (gopuh): Başı boş serseri koşam (goşam): İki avuç dolusu, iki avucun alacağı miktar köcek: Ekinin yeni yeşerirkenki üç beş santim boya eriştiğindeki hali. kömbe: Tandırda değil ocakta pişirilen bir çeşit ekmek. Ocakların içinde ateş yanar taban ısınır. Kor, köz kenara çekilir, katı olarak yapılan hamur kalınca yastı hale getirilir, ocağın altındaki kızgın taşın üzerine konulur. Üzerine saç kapatılır. Sacın üzerine köz, kor yığılır. Sac olmadığı zamanlar doğrudan kızgın külün içine gömülerek pişirilir. Bu şekilde pişen bir çeşit ekmek könez: Yaramaz adam, soytarı köp: Kağnıda çatal ağacın arkasına çakılan tahta parçası. Kağnının ön tarafına bağlanan öküzlerin tam arkasına gelen kısımda bulunan ve Öküzün kalçasını yasladığı, tahtadan yapılmış yer. Kağnı yokuş aşağı inerken, öküzler arkalarını bu kısma dayayarak kağnıyı yavaşlatırlar. Sabındırıh kağnının köpüne takılır. köpüme: İki el ile Sağa sola çekilerek yumuşatılan yünün bez arasına konularak sırınmasına yani iri teğelliyerek dikilmesine denir. Yün yorganlar ve eskiden giyilen yelekler bu şekilde yapılırdı. körpe (görpe): Kuzu körüktürmek: Ürkütmek yoluyla gelişmesini, İlerlemesini engellemek, kös: Kuzu ve oğlakların barındırıldığı toprağa gömülü, açık araziye yapılan mekan, Ahır kös demiri: Hayvanlara vurmak için kullanılan ve genellikle ahır kapıları arkasında bulunan demir çubuk. köseği: Ucu yanmış, kararmış odun parçası köslü: Köstebek köşger: Ayakkabı diken, ayakkabı kenarı çeviren kişi. kötek: Dayak, sopa kötelemek: Fırlatıp atmak (taş, deynek vs.) köynek (Göynek): Eskiden giyilen genellikle kaput bezinden yapılan yakasız gömlek, iç çamaşırı. köz: Dumanı olmayan sönmeye yüz tutmuş ateş közüyer: Karasaban okuna takılan ağaç aparat kulunç (gulunç): Sırt, iki kürek kemiğinin arası kuzgun (guzgun): Kargagillerden çok zeki bir kuş. küfle (tandır deliği): Tandırın rahat yanmasını sağlamak için tabanında açılan hava deliği. Tandırın altında açılan delik toprak altında hava boşluğu oluşturarak birkaç metre gittikten sonra tandır damı yada evlik tabanında yer yüzüne çıkar. Tandır yakılacağı zaman bu boşluğun ağzının açık olması gerekir. diğer zamanlar içine bir şey kaçmasın diye deliğin ağzı kapatılır. küflet (Horanta): Ev halkı, aile, aile topluluğu külfet: Sıkıntı, zorluk, yük olmak külek: Tahtaları yan yana çakarak ya da ağaçların içini oyarak yapılan ve içine tereyağı konulan silindir şeklindeki kutular, Yağ kabı. küpleği: Küreğin, baltanın sap takılan yeri, arkası. (Küreğin küpleğisi ile vurmak) kürempe: Damda biriken karları aşağı atmaya yarayan kürek sapı benzeri sapı olan ağaçtan yapılan alet. kürtün: Eşeklerin üzerine oturabilmek amacıyla eski kilim parçalarının dikilmek suretiyle bir araya getirilerek yapılmış, atın karın kısmına ve kuyruk kısmına bağcıklar yapılmak suretiyle atın üzerinde kalması sağlanan minder. kürük: Eşek yavrusu, sıpa kürümek: Kar sıyırma. Damlarda biriken karları dam çökmesin diye ucu geniş tahtadan yapılan uzun saplı bir aletle sıyırarak aşağıya atma. kürün: Meydanlarda bulunan çeşmelerin suları boşa akmasın diye, eni altmış yetmiş ve derinliği kırk elli santim, uzunluğu 1,5 - 2 metre kadar olan taş, beton ve ağaçtan yapılmış havuzlardır. Çeşme suları oluklarla bu kürünlere akar. Kürünün en alt köşesine bir delik açılır ve bu delikten çıkan sular menfezlerle dereye verilir. küspe: Hayvan yemi küsük: Kapıların arkasına takılan (atılan) kalın odun parçası, sürgü küşüm: Şüphe küt: Felç geçirip sakat kalan kütük: 1. Ev tavanlarının yapımında hezen denilen ağaçların üzerine konulan, 20 – 30 cm çapında ağaç gövdeleri, 2. Üzerinde et, ot, odun doğramaya yarayan kısa kesilmiş ağaç parçaları. 3. Nüfus bilgilerinin bulunduğu Resmi kayıt defteri. ( L ) lakap (lağap): Eskiden İnsanların yaşam biçimine, hal ve hareketlerine, fiziki yapılarına, yaptıkları işe göre kendilerine yakıştırılan takma isim. İyi veya kötü lakapları taşıyanlar lakaplarıyla özdeşmişlerdi. Öyle ki, bir insanın lakabı söylenmeden, o insan tanınmazdı. Sosyal ve ekonomik gelişmeyle birlikte soyadlarının yaygın kullanımı sonucu lakaplar yavaş yavaş günlük yaşantımızdan çıkmaya başladılar. (Er lağabıyla anılır) lağlanmak (lağlanmah): Alay etmek, dalga geçmek lalin (nalın): Hamam gibi zemini ıslak yerlerde kullanılan, ağaçtan yapılmış bir tür terlik, nalın, takunya lavgar: Boş söz söyleyen, boşboğaz laz: Dilsiz, ahraz loda: Üzeri toprakla örtülen koni biçiminde saman yığını loğ: Ortasındaki delikten geçen Kulp şekline getirilmiş kalın demir çubuk sayesinde ileri geri itilip çekilebilen, toprak damlardaki çamur kaplamayı sıkıştırıp sertleştirmek ve akmayı önlemek için kullanılanyaklaşık bir metre boyunda otuz santim çapında ortası delik silindir bir taş |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:14 PM |
| ( M ) mabeyin: Antre, giriş holü madımak (madımah): İlkbaharda yetişen, ufak ince yaprakları olan, çok küçük boyu olan, çiğ ya da yemek yapılarak yenebilen yabanıl ot. madiyeninbaşı: Elebaşı mahat: Odalarda oturmak için tahtadan yapılmış, yerden yüksek somya, divan. Genellikle cam önlerine gelecek şekilde odanın bir ucundan diğer ucuna kadar uzatılarak yapılır. Sağlam ağaçlardan ayakları vardır. Mahat'ın altı erzak konulacak şekilde boştur. Mahat'ın altındaki boşluk görünmesin diye üzerine örtü örtülür. Örtünün üzerine yünden yapılan minderler, duvara sırt dayayacak yerlere ise içi samanla doldurulmuş üzerine özel dokunmuş yün kilim ya da halı geçirilmiş sert yastıklar yerleştirilir. Bu yastıkların üzerlerine ise kanaviçe işi yapılmış örtüler serilir. malaama (Malağma): Biçilip harmana gelmiş düvenle ezilmiş buğday ve sapın savrularak birbirinden ayrılmadan önce bir araya yığılmış hali. malamat: Rezil, kepaze malamat olmak: Rezil olmak, bir işi becerememek, eline yüzüne bulaştırmak. manık (manıh): Kedi yavrusu marem: Madem martaval: Uydurma söz, abartı söz masura: 1.Çiçeğin ucundaki küçük hıyar, 2. Kendir bitkisinin kalın saplarından bir karış uzunluğunda kesilen ve üzerine yün ip, kendir sarılan Kilim dokurken kullanlan bir alet. mayıs: Hayvan pisliği, dışkı, ahır gübresi Mazı: Kağnıyı taşıyan tekerleri birbirlerine bağlayan, dut, kayısı ya da elma ağacından yapılan kısımdır. Hem aşınmasın, hem gıcılamasın diye, Mazının kağnı içinde döndüğü yere bezir yağı sürülür. mecek: Mesesin kalın ucundaki üçgene benzer saban kazıyacağı mekir: Hile yapmak, tuzak kurmak suretiyle zarar vermek. Şeytan, kurnaz, sinsi anlamına gelir. menendi: Benzeri mengis: Urganın ucuna takılan ağaç halka meret: Sıkıntı veren, hoşlanılmayan şeyler veya kimseler için kullanılan sövgü sözü mertek: Kötü ağaçlar ortadan ikiye üçe yarılarak elde edilen düz tahta veya odun parçası. Mertekler; dam yapımında toprak dökülmesin diye kütüklerin üzerine dizilirler. Toprak evlerde tavanı tutması için dikilen ağaç direk. mesarif: Masraf meses: Ucu demirli ya da çivili uzun değnek. Çoğunlukla öküzleri sürmek için kullanılır. metel satmak: Masal anlatmak mıcır: İri taşların bir şekilde kırılması ile oluşmuş ufak taş parçaları mıdara: Zayıf, Sağlam olmayan mıh: Çivi, büyük çivi mıncılıh (mıncırıh): Ezilmiş suyu çıkmış mındar: Temiz, helal olmayan. Kendi kendine ölmüş hayvan leşi. mındar etmek: Temizi kirletmek kullanılamaz hale getirmek mırıh: 1-Harman savrulurken namlının arkasına düşen ince saman. 2-Çör çöp karışmış cıvık toprak. mil : 1. Cağdan daha kalın ve uzun örme şişi. 2. Selin sürükleyip getirdiği, Irmak yatağının bıraktığı hafif kumlu çamur. 3. Uzunluk ölçüsü. mismil: Düzgün, temiz, işe yarar mitil: İçi köpüme yünden yapılan yüz geçirilmemiş yorgan modul: Meses'in ucundaki sivri demir parçası. İş yapmak istemeyen, yerinden kımıldamayan öküzler modul yardımıyla hareket ettirilir. muhanet: Faydasız kişi, işe yaramayan kişi (beni muhanete muhtaç etme) musur: Büyük ağacın içi oyularak yapılmış hayvan yemliği. mut: Yaklaşık Elli şiniklik tahıl ölçeği. Bir şinik= sekiz kilo ( N ) nacak (nacah): Ot, çöp doğramaya yarayan ucu keskin bir alet, baltanın küçüğü namlı: Saman yığını nan: ekmek narpız (Yarpuz): Kısa saplı, tüylü yapraklı, güzel kokulu otsu bir bitki. Yabannanesi. nıhıs: Cimri, pinti nüğü: Eski bir ağırlık terimi. Bir nüğü yaklaşık 750 gr ya da birbuçuk nüğü 1 kilo geliyor nünnünük: Toprak altından çıkarılan kamış köklerinin zarından yapılan öttürük. Bir çeşit düdük |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:13 PM |
| ( O ) oğlaman: Tam olgunlaşmadan, çebiş olmadan yavrulayan keçi yavrusu. Bir yaşına girmiş davar. oğmaç (ovmaç): Tereyağın içerisine kırılan yumurta piştikten sonra içerisine parça parça edilmiş yufka ekmek katılır ve hafif kızarıncaya kadar pişirilir. Buna ovmaç denir. Ohuntu ( okuntu): Eskiden insanlara sabun, bir avuç üzüm, leblebi vb.şeyler vererek düğünlere davet etmek oluk (oluh): Sokakta bulunan pınarların su akan yeri. Damlarda biriken su aksın diye dam kenarlarına konulan içi oyulmuş ağaç. omça: Boruk gibi kalın saplı, odunsu bitkilerin gövdesinin kesilmesi ile elde edilen, odun gibi yakacak olarak kullanılan kalın bitki kökleri. omisilli: Tertemiz oncağız: Azıcık, onmak (onmah, onsuhmah) Düzelmek, iyileşmek, derman bulmak Ordubozan: arayı bozan, arabozucu, dedikodu yaparak kişileri birbirine düşman eden. oturak (oturah): Tahtadan yapılan küçük kısa iskemle. oynaş: Sevgili ( Ö ) öcbeleme: Israr etme, eşeleme, detayını araştırma, üstüne düşme ödürlü: Çekingen, ürkek, korkak (Ödürlü etmek: korkutmak) ödürtmek: Sütünü yavrusuna saklayıp sağıma müsaade etmeyen hayvanların sağıma hazır hale getirilmesi (süt vermesi için yavrusu biraz emzirilip geri çekilir ya da hafif sıcak su kullanılarak el ile memesine biraz masaj yapılır) öğürmek: Kusarken ya da kusacak gibi olurken çıkarılan ses. ökenmek: Ağız mimiklerini kullanarak başkalarının konuşmaları ile alay etmek öksemek: Özlemek, özlem duymak öksüzoğlan (kar çiçeği): kış aylarında çıkan bir çeşit çiçek öküzgözü: Papatyaya benzer, sarıçiçekli yıllık otsu bitki. öllük: Taneleri birbirine yapışmayan, eski zamanda bebeklerin beşiklerine ısıtılarak serilen ve çocuklar işeyerek ıslattıklarında alınıp atılan bir çeşit ince taneli toprak. Toprağın üzerine temiz bir bez serilir ve çocuklar üzerine yatırılırdı. Önlük (önnük): Kadınların iş yaparken giysileri kirlenmesin diye bellerine bağladıkları örtü. Eskiden yünü eğirmek suretiyle ince iplikler yapar ve önlüklerini kendileri dokurlarmış. ören: Bir kısmı ya da tamamı yıkılmış ev. örtü: Yatak, döşek, yorganın genel adı örüm: Davar sürülerinin otlama zamanı (gece saat iki üç arası) öte: Diğer taraf, öbür taraf, ileri, uzak ötegeçe: Öbür taraf, uzak taraf ötürük: Sulu amel, ishal övecen: Aceleci öveç (üveç) etmek: Enenmiş teke özengi (Üzengi): Eyerin iki yanında asılı bulunan, hayvana binerken ve binildiğinde ayakların basılmasına yarayan, altı düz demir halka |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:13 PM |
| ( P ) paaç: Bir çeşit yumurtalı kömbe pahıl: cimri pahla: Fasulye palan (Semer): Eski kilim parçaları dikilip içine kuru çayır ve ot konulmak suretiyle yapılmış, eşek sırtına atılan kürtün benzeri minder. (Deyimler: Boşan da semerini ye. Eşek kaçtı palan düştü) palas pandıras: Patır kütür, apar topar palazlanmak (palazlanmah): İrileşmek, tüylenmek (kuşlar için) pambıh: Pamuk papak (papah): Bere partal: Palavra, haksız övünme pasak (pasah): Kir payalanmak (payalanmah): Kendine pay çıkarmak, kendine paye vermek peğ: Eskiden kasabamızda evlerin önünde çalı çırpı ile çevrilmiş, evin atık suları ile sulanan evin ihtiyacı olan sebzelerin yetiştirildiği küçük bahçe pelesimek: Sersemlemek, mayışmak pendek: Hayvanlara yüklenen yükün iki tarafı pernek: Daha çok davar sürüsü oluşturmak için yapılan gruplaşma pestil: Bir sitil pekmeze yaklaşık yarım kilogram buğday nişastası katılır ve yavaş yavaş karıştırılarak bulamaç elde edilir. Kepçeyle karıştırılarak kıvamını buluncaya kadar çırpılır. Damlara ya da kapı önüne serilen çarşafların üzerine dükülür. Oklava ile bezin her tarafına eşit miktarda yayılır ve kurumaya bırakılır. Bezden ayrılacak kıvama gelince yapıştığı yerden çıkarılarak parçalar haline ayrılan ve içerisine ceviz içi konularak yenilen pekmez ve nişastadan yapılan bir çeşit yiyecek peş: 1. Arka taraf, son taraf (Peşim sıra gel)2. Eskiden kadınların paçalı uzun don üzerine giydikleri üçetek adı verilen eteklerin arka parçasına verilen ad peşgir: Küçük yüz havlusu peşisıra: Arkasından gitmek pırnat tutma: Ekini elle hasat ederken parmaklara takılan "ellik" ile desteleri kavralamak pırtı: Çamaşır, kumaş pırttı: Her hangi bir şekilde tutulan şeyin tutulduğu yerden kurtulması, kayması pıtpıtı: Düğür elendikten sonra eleğin altına geçen ufak tanecikli bulgur çeşidi. pıyır pıyır: Göz yaşının damla damla akması pimpirik: Gereksiz yere titizlik gösteren, kuşkucu pine: Delinen çarıkların yırtığını kapatmak için içten konulan parça. Çarık yaması. pinnek: Kümes; tavuk, hindi, kaz barınağı pisik: Kedi portmak (portmah): Çuvalın, torbanın, hararın gergiye gelip patlaması sonucu içindeki tahıl ya da unun dökülmesi pöçük: Bir şeyin kenarının ucu, köşe pöğrek: Kiremit toprağından yapılan yarı açık boru. pörtmek:Göz organının çeşitli sebeplerle açılıp yerinden dışarı doğru çıkması, fırlaması, meyve kabuğunun yarılıp içinin dışarı doğru çıkması. (Pörtlek göz) pörük: Güney'den esen ılık rüzgar, lodos (pörük insana buz gibi kara köz gibi değer) pöslük: Çöplük pur: Yumuşak, delikli, kesilebilen taş. pus: 1. Sis, 2. Ağaçların gövdesinde oluşan yenilebilen tutkal, zamk pürçüklü (Pürçekli): Havuç pürpürüm (pirpirim): Ufak yaprakları olan hem yeşillik olarak hemde içine bulgur ve kıyma atılarak pişirilmek suretiyle yemek olarak tüketilen bir çeşit ot, semizotu püsürük: Ayrıh otu, yavşan, süpürge otu gibi işe yaramayan çalı, çirpi. ( R ) reyha: Hoş koku reyhan: Kurutulmak suretiyle yemeklere katılan hoş kokulu bir bitki |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:12 PM |
| ( S ) Sabındırıh (sabındırık): Camız, manda boynuzunun içi boşaltılır ve kurutulur. Boynuzun geniş tarafı, düz şekilde kesilir. Boynuzun iki kenarına iki delik açılır ve bu deliklerden ip geçirilir. Bu ip ile kağnının köp’üne asılır. Boynuzun ağzını kapatacak şekilde tahta kapak hazırlanır ve boynuzun üstüne kapatılır. Üstteki kapağa, kaşık sapı kalınlığında ve uzunluğunda bir ağaç parçası girecek şekilde bir delik açılır. Izgın denilen ve roka tohumuna benzeyen tohumdan çıkarılan bezir yağı ile sabun karıştırılır ve bu karışım sabındırıh içerisine konulur. Sabındırıh içine konulan madde, sabun ile beziryağı karıştırılarak yapılır. Sap’ın boyu, sabındırıhın boyundan yaklaşık dört parmak daha büyüktür. İçine sokulacak tahta sapın ucuna da bir delik açılır ve şerit halinde kesilmiş bez parçası bağlanır. Bu bez parçası, sabındırıhın içindeki yağı alıp, araçların kağnı tekerlerini, kağnı mazılarını yağlamak için kullanılır. sağıcı: Dağda sürüdeki koyunları sağmaya giden kadınlar ve kızlara verilen ad sahandırık (sahandırıh): Eskiden başörtüsünün altından başa takılan terliğin (takke) kafadan düşmemesi için çene altından geçirilen bağına denir. salaca: Dört kolu olan omuzlarda cenaze taşımaya yarayan tahtadan yapılan araç salgan: Buğda yıkamak için kilim sermek suretiyle dere içerisinde oluşturulan su birikintisi. (Kendir kilim Dere kenarına, suyun içinde kalacak şekilde yerleştirilir. Kilim suya gitmesin diye İki kenarına taş konulur. Kilimin alt ucuna yüksekçe taş konulur. Bir kısmının altına taş konulmaz oluk şeklinde aşağıda kalması sağlanır ve buradan akan suyun altına halbur yerleştirilir. Kilimin üst kısmında biriken suya buğday dökülür ve karıştırılarak yıkanır. Suyun yüzünde biriken ot tohumu, saman, çöp vb tüm zibiller kalburda toplanır. ) sallısaplı: Becerikli, oturaklı, işini bilen sanısız: Anlayışı kıt sarat: Gözenekleri Halbur’dan daha geniş olan bir çeşit büyük elek (gözeneklerinin boyutuna göre Halbur, çilingir, Sarat) sareyli: Sacda pişirilen bir tür yağlı ekmek. Normal ekmek hamuru kalın şekilde açıldıktan sonra içerisine yağ konularak tekrar toparlanıp kalınca açılarak pişirilen yağlı ekmek, katmer. sası: Tatsız, tuzsuz saya: Dört tarafı duvarla çevrili ama üstü açık hayvan barınağı saya gezme: Kış yarışı geleneğinin diğer adı sayrı: Yaralı, hasta olmak. sazak: Soğuk esen yel. (Örnek: ırmağın, derenin sazağı) sede: Kesinlikle, eminim ki (sede yalan söylüyor) seğirtmek: Uzun adımlarla yakın bir yere koşmak seki: Topraktan yapılmış divan gibi yerden biraz yüksekte oturulacak yer. Tarla ya da bahçelerdeki basamak biçiminde yapılan düzlükler sekimek: Merdiven basamağı sekirgenli: Alıngan, çabuk kızan seklem: Eşeğin üzerinde taşınılacak olan kendir çuvallar, ağzına kadar doldurulmayıp bir iki karış eksik doldurulurlar. Eksik doldurulmuş kendir çuvallara seklem denir. Eksik buğday koymanın sebebi eşeğin üzerinden düşmemesi ve kolay taşınmasıdır. sekmen: Ağaçtan oturak seksenmek: Vuracakmış gibi harekete geçmek, vurmaya teşebbüs etmek seme: Saf, kendi halinde, şaşkın. semiz: Besili, tavlı sepgen: Karla karışık yağmur, bazen "sulu sepgen" de denir. sergi: Kuruması ya da havalanması için serilen tahıl, sebze, meyve serik: Küplerin ağızlarını örtmeye yarayan kapak biçimindeki deri serpenek (Selpenek): Kapı üstüne gelecek ve bir uçları duvarın içine gömülecek şekilde yanyana yerleştirilen merteklerin üzerine püsürük atılarak ve üzerine çamur konularak yapılan evin ana kapısını yağmurdan kardan koruyan çıkıntı. seten: Yarma ve bulgur yapmak için yapılmış taş. İki büyük yuvarlak taş var. aşağıda olan büyük taşın İçi oyuk, aşağıdaki taşın oyuk kısmının içine yerleştirilen ve dikine duran ikinci taşın ortasında, taşın yan tarafında hayvan boynuna bağlanacak şekilde ayarlanmış bir boyunduruh var ve bu boyunduruh sayesinde hayvan gücü ile döndürülen, buğdayı kepeğinden ayırmaya yarayan bir alet. bazen başka tohumların çekilmesi için de kullanıldığı olur. seyip: Başıboş, gezeğen sıçma: Dışkıyı vücudun dışına atmak. sınamak (sınamah): Denemek, yoklamak sındı: Makas sınıhcı: Kırık çıkık tedavi eden kişi. Kırık çıkıkçı. sınır: Tarlaları birbirinden ayıran biraz yüksek çıkıntı. sırım: Parmak kalınlığından biraz ince gönden, deriden yapılan sicim yerine kullanılan deri parçası sırımak (sırımah, köpümek): Yorganın dikilme işine denir sırnaşık (sırnaşıh): Gereksizce sevecenlik gösteren kişi, sataşan bulaşan insan. sıvışmak (sıvışmah): Sessizce kaybolmak sıyrık (sıyrıh): Edepsiz, terbiyesiz sicim: Keten, kenevir gibi bitkilerin liflerinden yapılan ince ip, kınnap sile: Eksiksiz, ağzına kadar silik: Kişiliği beğenilmeyen, basit kişilikli insan sin: Mezar sinecen: Korku, yılgınlık gibi nedenlerle konuşamayan, hareket edemeyen ya da tepki gösteremeyen. sini: Bakır, krom ya da alüminyumdan yapılmış büyük tepsi siptili (Sittili): Karaözü'de tartışma ve kavgaları ile ünlü bir mahalleye verilen takma ad. Adana'da Toptancılarının bulunduğu bir bölge. sitil (helke): Bakırdan yapılmış, su taşımaya yarayan kulplu kab siymek: Köpeğin duvara işerken ki hali soğukkuyu: Eskiden ayaklara giyilen içinde astar olmayan kalitesiz siyah lastik ayakkabı sohranmak: Bir yandan söylenen işi yaparken bir yandan da sesli bir şekilde memnuniyetsizliğini, isteksizliğini ifade etmek. Homurdanıp durmak, sohu (Dibek): Yarma, bulgur, buğda dövmeye yarayan içi oyuk büyük taş. Genellikle köy meydanlarında olur ve herkesin kullanımına açıktır. sohum: Lokma, bir lokma yemek somurmak (somurmah): Emmek sorutmak (sorutmah): 1. Surat asmak, 2. Ayakta durmak, ayakta beklemek. soyha: Soysuz, değersiz; ölen kişiden geriye kalan eşyalar. Sahibi ölesice, sahibi ölsünde sahipsiz kalsın anlamında kullanılır. sömek: Mısır bitkisinin Mısırları alındıktan sonra kalan yaprak ve sap kısmı. sömelek: Bebeğin kundağa sarılmış hali süflenmek: Her işi ağırdan almak, oyalanmak sümkürmek: İnsanların burunlarını temizleme hareketi sünger: Ağaç dalından ( Y ) şeklinde yapılan, iki uç kısmına lastik veya serum ipi ve bir parça deri bağlanılarak yapılan, kuş vurmaya yarayan alet, sapan süpürgecik otu: Taze iken toplanıp yeşillik olarak yenen bir bitki süpürge otu: Genelde kumlu, geçirgen topraklarda biten, ipliksi yapraklı, kalın dallarından ağızlık yapılabilen, çoğunlukla da geniş alanları temizlemek için çalgı (çalı süpürgesi) yapılan, iki metreye dek boylanabilen, yıllık yabanıl otsu bitki. Sürükmek: Bir şeyin gerekli sürede sonuca ulaşmayıp sürüncemede kalması, uzaması süyük: Eskiden kerpiçten yapılan evlerde, dış duvarları yağmurdan ve kardan korumak için damların dış duvarlardan sonra yaklaşık yarım metre kadar dışarıya doğru devam eden çıkıntısı. Süyük evin dört bir tarafında olur, Serpenek ise sadece giriş kapısı üzerinde bulunan çıkıntıdır. süzünmek: Hareketsiz, sessiz durmak ( Ş ) şafak (şafah): Güneş doğmadan az önce beliren aydınlık şakak: Alının her iki yanı şalak (şalah): Yetmemiş kavun (Kavunun az olgunlaşmış olanı kelek, keleğin olgunlaşmamış küçüğü şalaktır) şaplak (şaplah): Tokat, avuç içi ile vurmak şavuhmak: Sağa sola saldırarak davranış bozukluğu göstermek, şek: Aksi şelek: İnsanların ipe sararak sırtlarında taşıdıkları çer, çöp, bitki sapları vs.den oluşan yük şepilemek: Topuklar arkaya değecek gibi hızlı koşmak şepit: Yufkadan daha küçük, daha kalın sac ekmeği. şevilemek: Şımarmak şıltah: Yaygara, şamata şıltahcı: Her şeyi abartan kişi şıvgın: İlkbaharda Üzümlerin dallarının ucundan çıkan uzantıları, şibermek: Şımarıklık yapma şinik: Baklagilleri ölçmek için kullanılan tahtadan yapılmış sekiz kiloluk ölçü kabı. Şinik'in yarısı ÇELİK (4 kg), Çelik'in yarısı URUP'tur (2 kg), Şinik'in yaklaşık 50 katı MUT'tur. şire: Üzümden ve duttan elde edilen tatlı, sulu içecek. şişek: İki sene önce doğmuş, üreme olgunluğuna erişmiş koyun yavrusu. En küçük olanı kuzu, bir büyüğü tohlu, daha büyüğü şişek en büyüğü yani yavrulayanı koyundur. Şoruldamah (şoruldamah): bol ve gürültülü akmak. şörük: Salya, istem dışı ağızda biriken tükürük |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:11 PM |
| ( T ) tabahatsız: Terbiyesiz tah: Bostanlarda yabani olarak biten, kavrularak yenen ya da içli ekmek yapılırken kullanılan bir çeşit bitki taha: küçük Araç gereçleri koymak amacıyla duvar içerisine yapılan, küçük dolap şeklindeki kapaksız oyuk tan yıldızı, şafak yıldızı, seher yıldızı: Yaklaşık Gece saat 3:30'da şafağın sökeceği yerde doğan 5:30'a kadar gökyüzünde kalan, TAN Yerinin ağarması ile kaybolan yıldız. Gece doğan iki parlak yıldız vardır. Bu yıldızlardan birisi ortalama saat 21,00 da doğar, öbür yıldız ise 3.30'a doğru doğar. Bu yıldızlardan 3.30'da doğan yıldız; Zöhre yıldızı, Tan yıldızı, Şafak yılıdızı olarak adlandırılmakta olup sabahın yaklaştığına işarettir. İki saat sonra güneşin doğacağını müjdeler. Eskiden İnsanlar bu yıldıza bakarak iş yapmak üzere yola çıkarlar, kervanlar yükünü yükler ve yola koyulur. 21.00'da doğan ise Kervankıran'dır. Kervankıran yaklaşık beş saat sonra batar onun batışının hemen ardından Tanyıldızı doğar. Hava aydınlanmadan yola çıkmak üzere uyuyan insanlar uyandıklarında saat olmadığı için bu iki yıldızı karıştırır ve güneş doğacağını düşünerek yola çıkarlarsa bu onlara çok pahalıya mal olabilir. Tüm bekleyişlere rağmen hava aydınlanmaz, kervanlar hava aydınlanmadığı için yollarını bulmakta zorlanır, soğuktan gidecekleri yere bir türlü varamazlar, ölümlerle sonuçlanır. tang atmak: ileri geri konuşmak, zart zurt etmek tandır: Yere açılan çukur içerisine hazır yapılmış tandır küpleri yerleştirilerek yapılan yaklaşık eni 70 cm, boyu 1 metre olan bir tür fırın. Tandırın alt kısmında mutlaka hava deliği olmalıdır. Eskiden hazır yapılmış tandır küpleri olmadığı dönemlerde Önce tandırın yerleştirileceği çukur kazılır. İç kısmına kaplanacak çamur çok temiz, ateşe dayanıklı, killi gibi birbirini iyi tutan bir toprakla hazırlanır, hatta bir kaç gün de bekletilir. Suyunu çeken çamur (testi çamuru), rulolar haline getirilip, aşağıdan yukarıya yapıştırarak kuyuya kaplanır. Tandırı inşa ederken tandırın küfle denilen deliğine gelen en alttan tandırdamı denilen odanın içine gelecek ve hava alacak bir yere doğru açılacak şekilde bir tünel açmanız gerekiyor. Tahminen 20cm çapında olmalı, bunun için tandırla aynı malzemeden yapılmış hazır borular vardır, bir kaç tane de onlardan almanız gerekir, dışarı bakan kısmı tandırı yakarken açık olmalı ve mutlaka hava deliği bırakılmalı. Çamur kuruduktan sonra tandır yavaş yavaş yakılarak sıvanan çamurun pişmesi temin edilir. tap: Hal, derman (tapı kesilmek: halsiz kalmak) tapıhlamak: Oturduğu yerde kısa süreliğine uykuya dalma, kestirme taplama duvağı: Tandır ekmeği yaparken hamuru tandıra yapıştırmaya yarayan tahtadan yapılmış araç taslah: İri parçalar halinde doğranmış ve pişirilmiş balkabağı taslamak: Tam zamanını kollamak, denk getirmek tavatır: Abartı, olduğundan fazla göstermek, tavsur: 1. Yüz, çehre. 2. Taklidini çıkarmak tay: 1. Atın yavrusu 2. Atın üstüne yük yüklenir, bir taraftaki yük diğer taraftaki yükün tayıdır. Denkidir. tazıtaşağı: Karpuz gibi kol atarak gelişen ve üzerinde karpuza benzer küçük sebzeleri olan bir bitki tehliz: Kendir ipten dokunmuş torba teke: Erkek keçi tekesakalı: Kırlarda yabani yetişen, tereye benzeyen, ince uzun püskül Yapraklı yenek bir ot çeşidi telbis: İşlenmeye hazır toprak temelli: Devamlı tenelmek: Nemlenmek terek: Kap kacak konulan ağaç raf teş: Bakırdan yapılmış üzeri kalaylanmış büyük leğen tevek: Kavun, karpuz, kabak, hıyar gibi bitkilerin yeşil gövde ve sap kısmı. teze: Taze, yeni tezek: Hayvan pisliği ile sapın karıştırılıp yoğrularak kurutulmasıyla elde edilen ilkel yakacak tığ: Biçilen ekin düvenle sürüldükten sonra koni şeklinde yığın haline getirilir. Koni şeklinde oluşturulmuş sürülmüş harman yığınına denir. tilik: Para ve düğme ile oynanan oyun. tillişan (Türlüşan): Gelin almaya giden davul zurna ekibinin önüsıra hoplayıp zıplayarak oyun oynamak. (alem fidayda oynar Çolak tillişan) tokaç (tohaç): çamaşır yıkarken çamaşır dövmeye yarayan uzun saplı uçu yassı yontulmuş ağaç parçası tohlu: Aynı sene içinde doğan, bir yaşına gelmemiş, henüz yavrulamaya hazır olmayan Koyun yavrusu. Kuzudan büyük şişek'ten küçük koyun yavrusu. (Küçükten büyüğe sırasıyla Kuzu, Tohlu, Şişek, Koyun) tohluman: Tam olgunlaşmadan tohlu iken yavrulayan koyun yavrusu. tokmak (tohmah): Sohu içersine konulan buğdayı dövmek için kullanılan (L) şeklinde ucu tombul, uzun sapı olan sert ağaçtan yapılmış alet. tohmalamak: Çok yemek sonucu hazmedemez hale gelmek toh: Köpeklerin boynuna takılan çengelli demir tombak (tombah): Kısa, yuvarlakça. Tıknaz topuç: Yağlı hamurdan yapılan ve tandırın iç yüzeyine çarpılmak suretiyle pişirilen el kadar büyüklükteki kalın tandır ekmeği. tosbağa: Kaplumbağa. tosun: İneğin danadan büyük erkek yavrusu töremek: Üremek, Çoğalmak tuluk (tuluh): Kuzular kesilince derileri zedelenmeden çıkarılır, terbiye edilir, içi temizlenir ama dışındaki yünleri yolunmadan kurutulurmuş. Ayaklarının çıktığı yerler ve boğaz kısmı dikilirmiş. Bu terbiye edilmiş ve kurutulmuş Tuluk’ların içerisine çökelik basılır, içerisindeki bitince yıkanır, temizlenir, tuzlanır ve sonbahar ayında tekrar kullanılmak üzere kurutularak kaldırılırmış. tuman: Kadınların eteklerinin altına giydikleri uzun don tummak: Derin suya dalmak tut kap (tutkap): Osmanlı döneminde köy köy gezerek, savaşabilecek yaşa gelen erkek çocuklarını tespit etmek ve anında tutup götürmek suretiyle askere almak tuz yalatma: Etliğe gelen yani kesime hazırlanılan hayvanlara kilo alsın, etlensin, eti lezzetli olsun diye musur içine büyük kaya tuzu koyup yalatma işi tülemek: Hayvanların kendi kendine tüyünü, kılını dökmesi tünemek: Kuşların, evcil kanatlıların uyumak için bir dala veya kümes içerisindeki sırığa konması |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:11 PM |
| ( U ) ucara: Sapa yer ucuf: Şeytani fikirleri olan, bilmiş geçinen uçkur: Eskiden şalvar veya don düşmesin diye bele bağlanan kendir ya da pamuktan yapılan ip uçuk: Ören, yıkılmış ev uğunma: Kendinden geçme, acıyla kıvranma uluh: Çürük urum: Rum (urum eli) urup: Baklagilleri ölçmek için kullanılan yaklaşık 2 kg malzeme alabilen bir ölçü kabı. uşah: Çocuk uylamak: Bir yere takılıp kalmak, gelip gidip rahatsız etmek, bir şeyin üstüne üstüne gitmek. uz: Maharetli, becerikli ( Ü ) üçceğiz: Azıcık, birazcık üçetek (üç etek): Eskiden kadınların paçalı uzun don üzerine giydiği, 3 parçadan oluşan bir çeşit etek. Bu eteğin arka parçasına "peş", her iki yanda kalan parçalara ise "Yan" denilirmiş. üleş: Leş, ölmüş mındar hayvan ürkütmek: Korkutup kaçırmak, kuşkulandırmak, herhangi bir etki ile bitkinin gelişmesini engellemek ürme: Havlama üsbekes: Muhakkak, kesinlikle ütmek: 1. Oyunda rakibi yenmek, kazanmak. 2. Kesilmiş hayvanların derilerinin üzerinde kalan kılları, tüyleri ateş alevi ile yakmak. üvez: Ufak sinek üzengilik: Oğlan evine gelen geline attan indirilmeden kayın baba ve kaynana tarafından verilen değerli takılar üzerlik: Nohut büyüklüğündeki meyvelerinden nazarlık yapılan, kimi zaman göz değmesine karşı yakılarak tütsü olarak kullanılan, çok yıllık, yenek olmayan, bir metreye dek boylanabilen otsu bitki |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:10 PM |
| ( V ) vanılayıp durmak: Boş yere bağırıp çağırmak / deyim velesbit: Bisiklet vırt zırt: Boş söz. ( Y ) yaba: Ağaçtan oyulmak suretiyle yapılan, Uzun sapı olan, Arka kısmı geniş dört parmaklı el görünümünde olan harman savurmaya yarayan alet. yabantı: Kağnı ya da at arabalarının çetenlerine saman doldurmaya yarayan alet. Yaba'nın biraz daha büyük hali. yadırgamak (yadırgamah): Alışık olunmayan bir şeye zihinsel tepki göstermek. Alışık olmamak yağır (yanır): Gerekli özenin gösterilmemesi sonucu Yük taşımada kullanılan hayvanların genellikle sırtında açılan yara yağlık (yağlıh): başörtüsü yal: Köpek yemeği yalak (yalah): Köpeklerin yemek kabı, bir başka anlamı ise su biriken küçük oyuk yerler yalaka (yalaha): Dalkavuk, çıkarı için insanlara iltifat eden kişi yalıncah: Yalınayak, ayakkabısız yalınsah: Görgüsüz yampiri: Eğri, yamuk Yan: Eskiden kadınların paçalı uzun don üzerine giydikleri üçetek adı verilen eteklerin her iki yanında bulunan parçalarına verilen ad 2. taraf 3. yanmak fiilinin emir kipi yancıh: İğ ile ip bükerken insanların bacak kısmının zarar görmemesi için boyundan bir askı ile tutturularak diz üzerine gelecek şekilde yapılmış küçük önlüğe benzer meşinden yapılmış hacat yanıç: Yengeç yanyürek: Acıma duygusu yüksek, yürekten seven yapık (yapıh): Beyaz tülbent benzeri başa sarılan eşarp, beyaz başörtüsü. yarenlik: Arkadaşça sohbet etmek, şaka yapmak yarımlağ: Şiniğin yarısı kadar malzeme alan bir ölçü kabı (Yaklaşık 4 kilo), yarlık (yarlıh): bebekler yemek yerken önlerine takılan önlük. Salya önlüğü yarma: Sohularda dövülerek kepeğinden ayrılmış buğday. Aşurelik, tarhanalık buğday yarnak (yarnah, Mertek): Kötü ağaçlar ortadan ikiye üçe yarılarak elde edilen ağaç parçaları. Yarnaklar dam yapımında toprak dökülmesin diye güdüklerin (kütüklerin) üzerine dizilirler. yasmah: Bastırmak, düz duruma getirmek. Yaslamak yavsu: Kene, ot kenesi yavşan: Özgün kokulu, acı, kaynatılarak suyu mide rahatsızlıklarında em olarak kullanılan bir ot. yayık (yayıh): Yaklaşık bir metre boyunda, iç çapı bir karıştan biraz fazla olan genellikle ağaçtan oyulmak suretiyle yapılan araç. Yayık içerisine konulan yoğurda biraz su katılır ve FİŞEK yardımı ile aşağı yukarı yaymak suretiyle yoğurttan tereyağı elde edilir. yaylım: Hayvan otlatılan yer, otlak yeri yazı: Yerleşim yerinin dışındaki kırsal alanlar, Tarla yekinmek: Ayağa kalkmak için harekete geçmek yektirmek: Sekerek, aksayarak yürümek yel: Rüzgâr, esinti yeldirme: Kızlar için elbise yeldirmek: Acele etmek, hızlı hızlı gitmek yelpik: Soğuk algınlığı, yel çarpması sonucu oluşan öksürük yeltenmek: Bir işe girişmek, heves etmek, meyletmek yelyepelek: Acele acele hareket etmek, alelacele yemlik: İlkbaharda çıkan, ince uzun yapraklı yemek yapılarak ya da çiğ yenilebilen bir bitki yer iğimi: İnce eğrilmiş yün ipten kumaş dokumaya yarayan, yere çakılmak suretiyle oluşturulmuş basit bir dokuma tezgâhı. Alaca, heybe, üç etek ince eğrilmiş yün iplikle bu tezgâhta yerde dokunur. Culfalık denilen dokuma aletinin daha basit şekli. yığın: Biçilen ekinin tarlada toplanıp üst üste konulan hali. Yıldır yıldır: Daha çok sıvı ve su için Pırıl pırıl, ışıl ışıl anlamında kullanılır (Yıldır yıldır yanıyor) yılgın: Daha çok büyük akarsu yataklarında ve Irmak boylarında adacıklar üzerinde yetişen açık eflatun renginde çiçekleri olan, bir buçuk metreye kadar uzayan bir bitki. yılışmak (yılışmah): Çirkince gülmek, taciz edici gülüş yırılmak (yırılmah): Yarılmak, yırtılmak yiğni: Hafif, ağırlıkta hafif olan yitmek (yitik): Kaybolmak, Kaybolan yoymak (yoymah): Yorumlamak. yoz: 1 Etliğe gelen, kesime gelen davarların hamile kalmaması için diğer koçlar ve koyunların bulunduğu sürülerden ayrı yayılması (nerde senin sürülerin, yozların) 2.kaba, adi, bayağı insan yufka ekmek: Önceden mayalanmış hamurdan beze alınarak oklava ile çok ince olarak açılan ve tandır üzerine sac konulmak suretiyle pişirilen ekmek. yular: Bir yere bağlamak veya çekerek götürmek için hayvanların boynuna geçirilen kalın ip yumak (yumah): 1 Yıkamak, su ile temizlemek, 2 yuvarlak şekilde sarılmış ip topağı yumuş: Emir yunak (yunnah): Eskiden dere kenarlarındaki çimilen yerin adı. Açık alanda banyo yapılan yer yüklük: Yorganların, döşeklerin, kilimlerin konulduğu, bazen tahta dolap bazen ise tahta raf şeklinde yapılıp üzeri alaca denilen ince kilim veya kanaviçe işlenmiş örtü ile kapatılan yer. yülümek: Traş etmek, deriyi kıllarından arındırmak |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:09 PM |
| ( Z ) zabın: İyice düşkün, kendine hayrı olmayan, fakir, aç, zayıf zahar: Herhalde, Galiba zavar: Arpa, burçak, fiğ gibi ürünlerin öğütülerek hayvan yemi şekline getirilmiş hali. zelve: Öküzü boyunduruğa bağlamak için öküzlerin çenelerinin altından götürülen yarım ay şeklinde iki parmak kalınlığında kalın çubuk. Zelve'nin iki ucu halatla boyunduruğa bağlanır. Öküzün boynunun üstünde boyunduruk altında zelve olur ikisi birbirine sırımla bağlanır. zemheri: Karakış, kış ayı zevzek: Boş konuşan zerze: Asma kilitlerin takıldığı kol, halka zıbarmak (zıbarmah): Gebermek zıbın: Bebeklere iç çamaşırı olarak giydirilen, ön tarafı iki parça olup üst üste kapatılacak şekilde ince pamuklu bezden yapılmış boyu kısa, kolu uzun giysi. zığarcı (Zıllıcı, zıvarcı): Mızıkçı, oyunbozan zıllımak (zıllımah, zıvarmak): Mızıkçılık etmek - oyun bozmak zırba : Kuş sürüsü zırza: Kapı sürgüsü zıvanadan çıkmak: Sabrı kalmamak, çileden çıkmak, bir olay karşısında aşırı sinirlenerek kontrolü kaybetmek. zibil: Çöp zikke: Hayvanları bağlamaya yarayan demir zipgen: Ucuna demir geçirilmiş değnek zirzibil: Toz toprak, çörçöp karışımı zoğna: Kapının arkasına sürülen ağaçtan sürgü zohurdamak (zohurdamah): Zonklamak, zonklayarak ağrımak zülüf: Şakaklardan sarkan saç lülesi. Kulağın ön kısmından aşağı doğru bırakılan bir tutam saç. Ahmet Özerdem'in Tarihi, kültürü, folkloruyla KARAÖZÜ adlı kitabından yararlanılmış olup sizlerden gelenler ve bizim derlediklerimiz ilave edilerek oluşturulmuştur. Ayşe Özerdem Çolakgil KATKIDA BULUNANLAR Nevzat ERDOĞAN Kadim Dost (Kadim Taşyürek) İhsan ÖZERDEM Fatma ÖZERDEM Mustafa KILIÇ Hasan TATAR Suzan YÜCEL Hüseyin ŞİMŞEK Esma AŞKIN Fevzi Can KELEŞ |
|
| karaozu.com |
Feb 29 2012 1:09 PM |
1-17 of 17
